• آیا جایگزینی انرژی خورشیدی با گاز های طبیعی در بخش خانگی مقرون به صرفه می باشد؟

۱-۶- فرضیه ‏های تحقیق

• قیمت تمام شده انرژی خورشیدی در مقایسه با گازهای طبیعی کمتر است

• جایگزین کردن انرژی خورشیدی با گاز طبیعی در بخش خانگی مقرون به صرفه می باشد.

۱- ۷- قلمرو پژوهش
قلمرو موضوعی تحقیق بررسی قیمت تمام شده انرژی خورشیدی در مقایسه با گاز طبیعی بخش خانگی با چشم انداز بالا بردن بهره وری انرژی می باشد. قلمرو مکانی پژوهش، شامل خانوارهای ۴ و ۵ نفره در شهرستان شیراز می باشد. قلمرو زمانی پژوهش نیز سال ۱۳۹۳ می باشد
۱-۸- روش تحقیق
روش تحقیق در پژوهش حاضر تحلیلی – توصیفی- کاربردی است. به منظور انجام این پژوهش به روش اسنادی، اقدام به گردآوری اطلاعاتی همچون میزان مصرف آبگرم روزانه به ازای هر نفر در کشور، متوسط دمای ورودی و خروجی به آبگرمکن و بهای انرژی مصرفی بعد از حذف یارانه های دولتی از کتب، نشریات و سایت های اینترنتی شد. سپس اقدام به کسب اطلاعات در مورد خصوصیات آبگرمکن خورشیدی گردید. در مرحله بعد، تحقیقات صورت گرفته در داخل و خارج از کشور از نظر موانع، مسائل و مزایای بکارگیری آبگرمکن خورشیدی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت که این گام منجر به شناخت بهتر موضوع و مسائل موجود در راه استفاده از این فناوری گردید. مچنین فرمول ها و روابط ریاضی مورد نیاز برای محاسبه میزان انرژی مصرفی به ازای هر نفر، از این تحقیقات استخراج شد.

۱-۸-۱- جامعه آماری، روش نمونه‏گیری و حجم نمونه
کشور ما مناطق گوناگونی دارد که میزان تابش خورشید در سال بالاتر از ۲۵۰ روز می باشد به همین خاطر می توان این مناطق را مد نظر قرار داد. البته در کشورهای پیشرفته دنیا میزان تابش از این تعداد روز کمتر می باشد. جامعه آماری این تحقیق خانوارهای ۴ یا ۵ نفره شهرستان شیراز می باشد که از نقاط مختلف شهر به صورت تصادفی انتخاب شده اند.
۱-۸-۲- روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‏ها
در این پژوهش تجزیه و تحلیل داده ها بر این روشها پایه گذاری شده است که عبارتند از :

• قیمت گذاری به روش هزینه تمام شده (قیمت حسابداری)^[۵]

• قیمت گذاری بر پایه میزان کار اجتماعی^[۶]

• محاسبه قیمت تمام شده هر کیلووات ساعت برق (براساس بهای تمام شده)^[۷]

• محاسبه قیمت تمام شده هر کیلووات ساعت برق براساس روش سازمان ملل^[۸]

۱-۹- خلاصه فصل
در این فصل به کلیات تحقیق پرداخته شد برای این منظور ابتدا بیان مسئله و اهمیت و ضرورت بررسی قیمت تمام شده انرژی خورشیدی در مقایسه با گاز طبیعی بخش خانگی بررسی شد. سپس اهداف کلی و آرمانی تحقیق توضیح داده شد. در ادامه سوالات و فرضیه های تحقیق که شامل مقایسه قیمت تمام شده انرژی خورشیدی در مقایسه با گازهای طبیعی و بررسی جایگزین کردن انرژی خورشیدی با گاز طبیعی در بخش خانگی می باشد. در انتهای فصل نیز قلمرو پژوهش و روش تحقیق توضیح داده شد
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه تحقیق
مقدمه
کشور ایران از منابع قابل توجه طبیعی و انسانی برای مدرنیزه کردن عرضه انرژی و انتقال به یک سیستم پایدار انرژی برخوردار می‌باشد. همچنین، ایران از فرصت‌های بی‌شمار در رابطه با بهره گرفتن از منابع غنی انرژی های تجدیدپذیر نظیر شرایط مناسب برای بکارگیری سودآور انرژی باد، فرصت‌های بسیار خوب در زمینه توسعه نیروی برق‌آبی و زمینه‌ای ایده‌آل برای استفاده از انرژی خورشیدی برخوردار است. البته هر گونه تغییری در سیستم انرژی، نیازمند بررسی شفاف و دقیق مشکلات و کمبودها می باشد. یارانه های کلان کنونی برای کنترل قیمت انرژی، از ایجاد و توسعه بازاری مساعد برای تکنولوژی‌های مرتبط با کارآیی انرژی و منابع انرژی‌های تجدید پذیر جلوگیری می کند. با توجه به شرایط مذکور و بر اساس مطالعه موردی انرژی حرارتی خورشیدی، پیشنهاداتی در زمینه تنظیم قیمت سوخت‌های فسیلی و برق در سطح ملی با قیمت‌های بازار جهانی، کاهش یارانه‌های کنونی در یک فرایند بلند مدت، و تعریف اقدامات آتی و حمایت مالی از توسعه بکارگیری انرژی حرارتی خورشیدی تا زمان قطع کامل یارانه‌های سوخت فسیلی و برق ارائه گردیده است. البته همزمان با پیشنهاد کاهش یارانه‌های انرژی، اقدامات جبرانی برای جلوگیری از فشار اقتصادی ناشی از قیمت های بالای انرژی بر روی اقشار کم درآمد نیز توصیه می‌گردد. اقداماتی برای ترویج بکارگیری انرژی خورشیدی (نظیر ارائه اطلاعات و آموزش، همکاری و مساعدت اولیه با آژانس‌ها و پیمانکارانی که بکارگیری انرژی خورشیدی و اجرای پروژه‌های مدل CDM را به عنوان شغل و حرفه خود انتخاب نموده‌اند) نیز می‌تواند به فرایند توسعه بکارگیری انرژی حرارتی خورشیدی در ایران سرعت و شتاب بیشتری دهد.
این فصل از دو قسمت تشکیل شده است. قسمت اول مبانی نظری است که خود از بخش های ارزیابی اقتصادی، معرفی نرم افزار کامفار، انرژی خورشیدی و گاز طبیعی تشکیل شده است و قسمت دوم که پیشینه تحقیقات انجام شده در داخل و خارج کشور را بررسی می کند.
۲-۱- ارزیابی طرح های اقتصادی
سرمایه‌گذاری در امور صنعتی، کشاورزی، فرهنگی و اجتماعی با بهره گرفتن از منابع محدود جامعه، یگانه ابزار عمده تحقق اهداف مورد نظر کشورهاست. بدیهی است در صورت استفاده نامناسب از این منابع محدود، چه در بخش خصوصی و چه در بخش دولتی، کشور متضرّر خواهد شد. به منظور پرهیز از اینگونه زیان‌ها، می‌‌بایست هر طرح سرمایه‌گذاری بر اساس یک سری ضوابط، به طور دقیق مورد مطالعه و سنجش قرار گیرد. هدف از تدوین مطالعات توجیهی طرحهای عمرانی و به ویژه طرحهای بندری که عموماً هزینه بر می­باشند نیز جلوگیری از زیان و استفاده بهینه از منابع با تعیین بهترین و مؤثرترین شیوه سرمایه‌گذاری به منظور بهبود سطح عملکرد و درآمد بنادر می‌باشد. از این رو در این فصل، ابتدا تحت عنوان مطالعات توجیهی طرحهای عمرانی، تعریف طرح عمرانی و انواع آن تشریح می‌شود. به علاوه مفهوم مطالعات توجیه فنی، مالی و اقتصادی و لزوم انجام آن برای طرحهای عمرانی توضیح داده شده و سپس روند چگونگی تدوین گزارش توجیهی طرح ها درجهان و ایران مورد بررسی قرار می‌گیرد(اسکونژاد، ۱۳۸۰).
۲-۱-۱- چرخه حیات طرح
برای چرخه حیات طرح در نظام فنی و اجرایی طرحهای عمرانی کشور، سه مرحله متمایز پیش‌بینی شده است که عبارتند از :

• تهیه

• اجرا

• بهره‌برداری

هر کدام از مراحل فوق از مجموعه اقداماتی تشکیل می‌شود که سهم عواملِ مشاوره، طراحی، ساخت و نصب در آنها متفاوت می‌باشد. مرحله تهیه طرح که به آن مطالعه توجیه طرح نیز گفته می‌شود، جنبه خدمات مشاوره دارد و از زمان شکل‌گیری فکر ایجاد طرح آغاز شده (مطالعه شناسایی)، پس از انجام مطالعه امکان سنجی اولیه (مقدماتی) و امکان‌سنجی نهایی (توجیهی تفصیلی)، با ارزیابی نتیجه مطالعات، خاتمه می‌یابد. در صورتیکه نتیجه ارزیابی مطالعه مثبت باشد، اقدامات لازم برای طراحی تفصیلی و شروع مرحله اجرا به عمل می‌آید. انجام صحیح مرحله تهیه طرح، اجرای درست و بهینه آن را در پی دارد (راهنمای تهیه گزارش توجیه طرح، ۱۳۸۰).
در بعضی بررسی ها ثابت شده در مرحله تهیه طرح که حدود پنج درصد از کل سرمایه‌گذاری هزینه می‌شود، شصت و پنج درصد ساختار اصلی طرح مشخص می‌گردد. نظر به اهمیت انجام مرحله تهیه طرح، در بند ۱۰ماده یک قانون برنامه و بودجه، مجموع عملیاتی که براساس مطالعات توجیهی فنی و اقتصادی یا اجتماعی انجام می‌شود، طرح عمرانی نامیده شده و در تبصره ۵ ماده واحده قانون برنامه دوم توسعه و ماده ۶۱ قانون برنامه سوم توسعه، شروع عملیات اجرایی طرحهای عمرانی تنها پس از انجام مطالعات تهیه طرح مجاز شناخته شده است. تقسیم مطالعات امکان‌سنجی به اولیه و نهایی مانع از آن است که بلافاصله پس از مطرح شدن فکر ایجاد طرح، بدون بررسی گزینه‌ها و راه حل‌های مختلف، مطالعه امکان سنجی نهایی انجام شود. انجام مطالعه امکان سنجی اولیه از تهیه طرح‌های مختلفی که احتمال موفقیت آنها در ارزیابی ضعیف است، جلوگیری و قبل از آنکه هزینه زیادی صرف مطالعه امکان‌سنجی نهایی شود، چشم‌انداز اجرای پروژه را روشن می‌کند(اسکونژاد، ۱۳۸۰).
در مطالعات امکان‌سنجی نهایی، گزینه‌هایی که در مطالعات امکان‌سنجی اولیه قابل بررسی تشخیص داده شده است، مورد مطالعه قرار می‌گیرند. نهایتاً در صورتیکه نتایج مطالعات مذکور نشانگر ضرورت اجرای طرح بوده و اولویت طرح در میان دیگر طرحهای مشابه توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور تأیید شود، می‌توان نسبت به اجرای طرح اقدام نمود. همانگونه که گفته شد، تهیه طرح بیش از نیمی از ساختار اصلی طرح را به خود اختصاص می‌دهد و این در حالی است که مرحله اجرا و پس از آن مرحله بهره‌برداری از طرح، از سهم کمتری برخوردارند.
۲-۱-۲- مفهوم مطالعات توجیه فنی و اقتصادی
همانگونه که قبلاً اشاره شد، قانون برنامه و بودجه کشور مقرر داشته است که طرحهای عمرانی براساس مطالعات توجیهی فنی و اقتصادی انتخاب و اجرا شوند. منظور از مطالعات توجیهی، گردآوری مجموعه آمار و اطلاعات و بررسی و تحلیلهایی درباره طرح عمرانی است تا بر پایه آن بتوان درباره سودمندی طرح داوری کرد و مطمئن شد که برای رفع یک یا چند نیاز جامعه، تمام گزینه های مطلوب (راه حل های مختلف) مورد مطالعه قرار گرفته و از میان آنها، بهترین گزینه مشخص شده است و از این رو، انتخاب و اجرای طرح از نظر جامعه و اقتصاد ملی کشور، سودمند و بخردانه است. هدف طرحهای عمرانی آن است که با توجه به برنامه‌های توسعه پنجساله، سطح عمومی زندگی مردم کشور را بهبود بخشد. با توجه به این هدف، آن دسته از طرحهای عمرانی که به مؤثرترین شیوه، تولید اقتصادی کشور را به طور مستقیم و یا غیرمستقیم افزایش دهد و با آینده‌نگری درست موجبات افزایش محصول ملی (کالا یا خدمت) را فراهم آورد، بهترین طرحهای عمرانی شناخته می‌شود. طرحهای یاد شده از یک سو، باید نیازها و تقاضای جامعه را پاسخگو باشد و از سوی دیگر، امکان و توانایی فراهم آوردن منابع مورد نیاز برای تولید محصول را داشته باشد. با توجه به مطالب یادشده، در مطالعات توجیهی طرحهای عمرانی، باید عناصر مهم و اساسی مربوط به تولید یک کالا یا خدمت معین، به همراه گزینه‌های محتمل آنها تعیین، تعریف و تحلیل شود. مطالعه توجیهی باید وضع طرح را براساس یک ظرفیت معین و در یک منطقه مشخص، با کاربرد فناوری ‌یا فناوری‌های خاص درارتباط با منابع مورد نیاز و با یک هزینه سرمایه‌گذاری و هزینه بهره‌برداری و نگهداری معلوم و در آمد متصور احتمالی مشخص کند و سودمندی طرح را از نظر مالی و اقتصادی و ملاحظات اجتماعی تعیین نماید. هنگامی طرح عمرانی موجبات افزایش محصول ملی را فراهم می‌آورد که مجموع ارزش کلی محصول تولیدشده مستقیم و یا محصولات غیر مستقیمی که به دلیل اجرای طرح توسط سایر بخشها تولید می‌شود، بیش از هزینه اقتصادی منابعی باشد که برای تولید محصولات یاد شده مورد استفاده قرار گرفته است(خلیلی عراقی، ۱۳۸۴).
هدف هر طرح عمرانی در تحلیل نهایی، خدمت به جامعه است. در واقع، رفع نیازهای جامعه سرچشمه تمام فعالیتهای اقتصادی است. پیداست قبل از اقدام به رفع نیاز جامعه، نخست باید این نیازها به روشنی تعیین و مشخص شود. پس از مشخص‌شدن نیاز، مهندسان و کارشناسان فن باید با گردآوری اطلاعات و آگاهی از شرایط ناظر بر برنامه ریزی و تدوین طرح، راه حلهای مختلف و یا به سخن دیگر، گزینه های فنی متفاوت چگونگی رفع نیاز را ارائه دهند. طبیعی است که هیچ مسئول، کارشناس و مهندسی نمی‌تواند در اولین برخورد با مسئله، بهترین راه حل آن را تشخیص و ارائه دهد. از این رو، گزینه‌های مختلفی مطرح خواهد شد که برای انتخاب بهترین آنها باید ملاحظات فنی، مالی و اقتصادی هریک از گزینه‌ها مورد بررسی قرار گیرد. در مرحله مطالعه و تألیف طرح عمرانی، بین وجوه فنی، مالی و اقتصادی، توالی وجود ندارد و این مطالب باید همزمان مورد بررسی و مطالعه قرارگیرد. به این منظور همکاری نزدیک کارشناسان فنی، مالی و اقتصادی ضروری است تا اطمینان حاصل شود که مسایل فنی طرح عمرانی با رعایت ملاحظات مالی و اقتصادی مورد بررسی قرارگرفته است. معمولاً در جریان مطالعه و تألیف طرح عمرانی، شماری از گزینه‌ها دوش به دوش تا آخرین مرحله مطالعه پیش خواهند رفت. برای مقایسه گزینه‌های مختلف یک طرح با یکدیگر و یا برای داوری درباره پذیرش یا مردود شمردن طرحهای عمرانی و رتبه‌بندی آنها، باید مقدار سرمایه‌گذاری، هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری سالانه و درآمد (در مورد طرحهای عمرانی که محصولشان فروخته می‌شود)، شیوه تأمین مالی و سازمان‌دهی طرحها و گزینه‌های مختلف مشخص شود تا بر پایه این اطلاعات، بتوان سودآوری مالی و سودآوری اقتصادی آنها را، برحسب مورد، محاسبه کرد(منیری، ۱۳۸۶).
۲-۱-۴- بررسی اجمالی روش های جهانی تدوین گزارش توجیهی طرح
بررسی تاریخچه هزینه - فایده^[۹] و ارزیابی اقتصادی طرح ها و روش های محاسبات آن با بررسی دیدگاه های مختلفی که تاکنون در این رابطه مطرح شده اند، انجام می شود. اگر بخواهیم ادبیات موجود در این زمینه ودیدگاه های تئوریک آن را بر پایه زمان مشخص نماییم، می­توان آن را در نمودار زمانی۱-۲به شرح زیر خلاصه نمود:
نمودار ۱-۲: نمودار زمانی دیدگاه های موجود در ارزیابی اقتصادی طرح ها

دستورالعمل سازمان ملل متحد
دستوالعمل استانفورد
دستوالعمل سازمان ملل متحد
کتاب توسعه صنعتی

روش اول که روش  نامیده میشود توسط برت و همکاران ]۱۱۱[ و جنگ و همکاران ]۱۱۳[ ارائه شد. در این روش، به تعداد شرایط مازاد بر یک شرط که میبایست در یک سمت اعمال شوند،گره های محاسباتی در مجاورت آن مرز انتخاب میشود. در این روش فاصلهی دورترین گرهی محاسباتی از مرز به اندازهی  میباشد. سپس شرایط مرزی مازاد بر یک شرط, به گره های محاسباتی انتخاب شده در مجاورت آن مرز منتقل میشود. معمولا شرایط مرزی مشتقی به نقطهی  اعمال میشوند. برای رسیدن به جوابهای دقیق مقدار  باید بسیار کوچک در نظر گرفته شود. (  در حالت بدون بعد ]۱۱۱و۱۱۳[). اگر  به اندازهی کافی کوچک باشد, این روش منجر به جوابهای با دقت بسیار مناسبی خواهد شد. اما این روش ایراد عمدهی دارد بدلیل عدم اعمال شرایط مرزی در سر جای خود، دقت محاسبات پایین میآید، برای پایین آوردن خطای محاسبات میبایست نقاط همجوار مرز در فاصلهی بسیارکمی از مرز اعمال شود تا دقت محاسبات حفظ گردد اما خود این امر (کوچک بودن بیش از حد مرتبهی فاصلهی گرهها نسبت به یروشیگر) ممکن است مشکل دیگری را در حل مساله ایجاد کند و آن ایجاد ناپایداری برای حل مساله میباشد.کوچک بودن بیش از در به علاوه, انتخاب دلخواه مقدار  ممکن است باعث ایجاد جوابهای غیر همگراه شود.

شو ]۱۱۹[ روشی جالبی را ارائه داد که هیچگونه محدودیتی ندارد. دقت، بازده و پایداری این روش، در تمام مسائل بررسی شده، به طورکامل برتر از روش قدیمی  میباشد. ایده اصلی این روش اعمال شرایط مرزی بر خود ماتریس ضرایب وزنی و ایجاد ماتریس ضرایب وزنی اصلاح شده میباشد. تابع  را بر روی بازهی   در نظر بگیرید. و همچنین فرض کنید که معادلهی دیفرانسیل پارهای که h جواب آن است، بطور مثال دارای دو شرط مرزی بر روی  بدین قرار میباشد  و  باشد. همانطور که گفته شد میبایست شرایط مرزی بر خود ماتریس اعمال گردد. با توجه به اصول روش مربعات دیفرانسیل، اگر سطر اول ماتریس ضرایب وزنی مرتبهی اول صفر گذاشته شود و از این ماتریس به عنوان ماتریس ضرایب وزنی استفاده شود، در حقیقت شرط  در  بطور خودکار بر مساله اعمال میگردد. در نتیجه میتوان هر دو شرط مرزی را دقیقا در سر جای خود در مساله بکار گرفت. به ماتریس مذکور، ماتریس ضرایب وزنی مرتبهی اول اصلاح شده، گفته میشود. در ایجاد ماتریس ضرایب وزنی مراتب بالاتر از روش ضرب ماتریسی استفاده میشود. گفتنی است که در ضرب ماتریسی، از ماتریس ضرایب وزنی اصلاح شده به جای ماتریس ضرایب وزنی معمولی استفاده میشود. بنابراین، برای ساختن ماتریس ضرایب وزنی مشتقات مرتبهی دوم h ازرابطه زیر استفاده میشود:

که در آن  ،  و  بترتیب ماتریس ضرایب وزنی مرتبهی اول، ماتریس ضرایب اصلاح شدهی مرتبهی اول ودوم هستند و بالانویس آورده شده در ماتریس ضرایب وزنی نشاندهندهی جهتی است که مشتق درآن سمت محاسبه میشود. همانطور که در بخش قبل گفته شد، استفاده از ضرب ماتریسی حجم محاسباتی را بشدت بالا میبرد اما با توجه به کاهش عدم پایداری در مساله و افزایش دقت آن، این روش بسیار مورد توجه محققین قرار گرفته است.
۷.۲- انواع انتخاب فواصل بین نقاط
دقت اکثر روش های عددی به نحوهی توزیع گرهها حساس میباشد. شو ]۱۱۹[ اثر نحوه توزیع نقاط گرهای بر روی دقت جوابها و پایداری مساله را بررسی کرده است. وی نشان میدهد که کشیدن نقاط نزدیک مرزها به طرف مرزها، به خصوص هنگامی که مشهای خشنی وجود دارند، باعث بهبود قابل توجهی در جوابها میگردد. وی رابطهای ساده و موثر برای کشیدن نقاط به طرف مرزها ارائه میکند، که در ادامه به بررسی آن پرداخته میشود.
در این تحقیق پنج نوع روش که در مقالات گوناگونی آورده شدهاند، برای انتخاب فواصل نقاط گرهای در نظر گرفته شده است. فرض میشود که مختصات بیبعدشدهی نقاط در محدودهی  باشد و N تعداد نقاط گرهها میباشد.
نوع اول: توزیع یکنواخت

نوع دوم: استفاده از ریشه های چند جملهای چبشف^[۲۷] نوع اول

جاییکه  در نظر گرفته میشود.
نوع دوم: استفاده از ریشه های چند جملهای چبشف نوع دوم

جاییکه  در نظر گرفته میشود.
نوع سوم: استفاده از ریشه های چند جملهای لژاندر

جاییکه  در نظر گرفته میشود.

علاوه بر اینان می‌توان از کسانی یاد کرد که کار اصلی آنان داستان‌نویسی نبوده است مثل طاهره صفّارزاده که مجموعه‌ی پیوندهای تلخ (۱۳۴۰) را نوشت یا نورالهدی منگنه. او در بیروت روانشناسی خواند و شمّه‌ای از خاطرات من (۱۳۴۴) را در توصیف سرگذشت یک زن ایرانی نوشت.
همچنین می‌توان از آلیس آرزومانیان نام برد که رمان هم از یک (۱۳۴۳) را نوشت.
ب) دو دهه ۱۳۵۰-۵۹ و ۱۳۶۰-۶۹ از نظر آماری مشابه‌اند، یعنی در هر دهه ۲۸ نویسنده‌ی زن شروع به نوشتن کرده‌اند. در سال‌های ۵۹-۱۳۵۰، در مقابل این ۲۸ نویسنده زن، ۱۹۸ نویسنده‌ی مرد نخستین آثار خود را منتشر کرده‌اند، یعنی به ازای هر یک نویسنده زن، ۷ نویسنده مرد. امّا در دهه بعد به رقم ۱۴۰ نویسنده‌ی مرد برخورد می‌کنیم، یعنی در این دهه مردان کمتری داستان نوشته‌اند، در حالی‌که عدّه‌ی زنان نویسنده فرقی نکرده است. بنابراین شاخص‌های مقایسه‌ی آماری به هم نزدیک‌تر شده‌اند. در برابر هر یک نویسنده‌ی زن ۵ نویسنده‌ی مرد داستان نوشته‌اند.

در این دوره‌ی ۲۰ ساله برخی چهره‌های مطبوعاتی داستان هم می‌نویسند امّا کمّیّت و کیفیّت کارشان در حدّی نیست که پاورقی نویسی نویسندگان زن را در حدّ یک جریان ادبی تأثیرگذار مطرح کند. مینو بناکار اطلاعات هفتگی، آذر میدخت دانشجو و شهره وکیلی سپید و سیاه و شکوه میرزادگی فردوسی.
زنانی هم هستند که در حیطه‌های هنری دیگر فعّال‌اند. امّا به تفنّن داستان‌هایی هم می‌نویسند که آن‌ها را می‌توان بین روایت و خاطره‌ی زندگی‌نامه‌ای جا داد. مثلاً منصوره حسینی (۱۳۱۶) رمان پوتین گِلی و هم‌چنین فروغ شهاب (۱۲۸۶- ۱۳۷۸) در رمان سه هزار و یک شب (۱۳۶۸) از میان زنانی که جدّی و پیگیر به داستان‌نویسی پرداخته‌اند می‌توان به نویسندگان زیر اشاره کرد:
شهرنوش پارسی پور (۱۳۲۴) در رمان سگ و زمستان بلند (۱۳۵۵) و مجموعه‌ی آویزه‌های بلور (۱۳۵۶) از منظری دخترانه و مالیخولیایی به توصیف ملال‌های عاشقانه و ترس تاریخی زنان می‌پردازد و در آثاری که پس از انقلاب می‌نویسد، مثل طوبا و معنای شب (۱۳۶۷) و مجموعه‌ی زنان بدون مردان (۱۳۶۸) به زنان و تغییر و تحوّلات روحی آنان از منظر عرفانی و اساطیری توجّه دارد.
غزاله علیزاده (۱۳۲۵- ۱۳۷۵) مجموعه‌ی سفر ناگذشتی (۱۳۵۶) و داستان بلند بعد از تابستان (۱۳۵۶) و رمان‌های خانه‌ی ادریسی‌ها (۱۳۷۰) و شب‌های تهران (۱۳۷۸) را در مورد اوضاع اجتماعی ناگوار زنان منتشر می‌کند.
فریده رازی (۱۳۱۷)، منصوره شریف‌زاده (۱۳۳۲)،‌ بنفشه حجازی (۱۳۳۲)، فرخنده آقایی (۱۳۳۵) و منیرو روانی پور (۱۳۳۳) نیز دیگر نویسندگان جدّی و پرکار این دوره هستند.
رهسپار راه‌های تازه: در دهه ۷۰ تا۸۰ حدود ۳۷۰ نویسنده‌ی زن شروع به انتشار اوّلین اثر خود می‌کنند یعنی ۱۳ برابر نویسندگان زن دهه قبل. عدّه‌ی نویسندگان مرد در این دوره‌ی زمانی ۵۹۰ نفر است. فاصله خیلی کم شده است و شاخص مقایسه‌ی تعداد نویسندگان مرد که پنج برابر نویسندگان زن بود به ۵/۱ برابر تقلیل یافت.
زنان چه در عرصه‌ی رمان متعالی و چه در عرصه‌ی رمان عامّه‌پسند حضوری محسوس دارند.
«اقبال روزافزون مردم ایران به ویژه زنان به رمان‌های عامّه‌پسند نشانه‌ی فزونی گرفتن شماره‌ی زنان و مردان مدرن در جامعه‌ی ما است، زیرا رمان از هر نوع که باشد به جهان جدید تعلّق دارد؛ و رواج آن در هر جامعه‌ای مبیّن حلول روح تجدّد در کالبد تک تک افراد رمان‌خوان آن جامعه است. جامعه‌ای که به واسطه‌ی رمان، هم سرگرم می‌شود و هم به خوداندیشی دست می‌زند». (حق‌شناس، ۱۳۷۹: ۵۴).
حسن میرعابدینی آثار نویسندگان این دهه را در سه دسته تقسیم‌بندی کرده‌ است: نویسندگانی که کار اصلی‌شان در دیگر حیطه‌های هنری است اما داستان هم می‌نویسند. مانند سیمین بهبهانی (شاعر)، ایران درودی (نقّاش)، پری صابری (کارگردان تئاتر)، پوران فرخزاد (شاعر و محقّق)، منصوره نظام مافی (مورّخ)، نوشین احمدی (ناشر)، شادی صدر (روزنامه نگار) و … عدّه‌ی این گونه نویسندگان که آثارشان در مرز داستان و خاطره قرار می‌گیرد خیلی بیشتر از دهه گذشته شده است.
فرزانه میلانی در مقاله‌ی زن و حدیث نفس نویسی در ایران، درباره‌ی این قبیل آثار می‌گوید:
« عصیانی است علیه سکوت، تأیید تازه‌ای است بر فردیّت زن، حضوری است بر جای غیبتی طولانی؛ غصب فضا و نقشی است که تا کنون از آنِ مردان بوده است. از همین رو، این روایات بدیع از زنان را … باید از نظر فرهنگی اگر نه همواره از دید ادبی، واجد اهمّیّت و ارزش ویژه‌ای دانست». (میلانی، ۱۳۷۵: ۵۷).
دسته‌ی دوّم نویسندگانی هستند که به پاورقی نویسی می‌پردازند، پاورقی نویسی زنانه یک جریان «پر توش و توانی» است که در دوره‌های گذشته نظیر نداشته در واقع پاورقی نویسی شاخه‌ای از ادبیّات است که خصلت سرگرم کنندگی‌اش بیشتر از اهداف داستانی‌ است. پس عجیب نیست اگر در چنین رمان‌هایی سر هر بزنگاهی با حادثه‌ای تکان‌دهنده رو به رو شویم که مبنایی جز اشتباه یا تصادف ندارد. از میان گروه کثیر پاورقی نویسان می‌توان از نسرین ثامنی، مریم جعفری، فهیمه رحیمی، فریده رهنما و رؤیا سیناپور به عنوان کسانی که هر یک بیش از ده داستان منتشر کرده‌اند یاد ک
رد. در حدّ فاصل پاورقی و ادبیّات متعالی می‌توان به دو رمان خواندنی اشاره کرد: بامداد خمار (۱۳۷۴) نوشته‌ی فتّانه حاج سیّد جوادی (۱۳۲۴) که یکی از پر تیراژترین رمان‌های تاریخ ادبیّات ایران است و حکایت روزگار (۱۳۷۳) از فریده گلبو.
امّا در حیطه‌ی ادبیّات متعالی، جز نویسندگان مطرح نسل‌های پیش که با چاپ آثار خود در ایران یا خارج از ایران در عرصه‌ی ادبی فعّال بوده‌اند‌، می‌توان حداقل از ۲۵ نویسنده نام برد که کار خود را در این دهه شروع کرده‌اند و در نوشتن پیگیر بوده‌اند و برخی از آن‌ها برنده‌ی جوایز ادبی شده‌اند، مثل شیوا ارسطویی، میترا الیاتی، ناتاشا امیری، شهلا پروین روح، زویا پیرزاد، فرشته توانگر، فرخنده حاجی‌زاده، خاطره حجازی، مهین دانشور، میترا داور، مهکامه رحیم‌زاده، سپیده شاملو، ناهید طباطبائی، طاهره علوی، فرزانه کرم‌پور، مهناز کریمی، مهسا محب‌علی، بهجت ملک کیانی، فرشته مولوی، محبوبه میرقدیری و فریبا وفی، که البتّه اغلب آنان در مراحل آغازین کار خود هستند و میزان موفّقیّتشان در گرو گذر زمان و کیفیّت آثاری است که پدید خواهند آورد. ( میرعابدینی،۱۳۸۱: ۳۶-۴۶).
در صفحات بعد آمارهای ذکر شده به‌صورت نمودار و جدول ارائه می‌گردد. در ضمن نام و نام خانوادگی کلیه‌ی نویسندگان دهه هفتاد اعم از نویسندگان مرد و زن در قسمت انتهایی این پژوهش‌ آمده‌است (ضمیمه ۱و۲ )‌. نام و نام خانوادگی داستان کوتاه نویسان زن دهه هفتاد و همچنین نام مجموعه داستان‌هایی که در طول این سال‌ها نگاشته اند در قسمت ضمیمه ۳ ذکر شده‌‍‌‌‌است.
نمودار ۱٫ نمودار مقایسه‌ای تعداد داستان نویسان زن و مرد از سال ۱۳۱۰ تا ۱۳۷۹
جدول ۱٫ تعداد داستان نویسان زن و مرد از سال ۱۳۱۰ تا ۱۳۷۹

نمودار ۲٫ نمودار تعداد نویسندگان زن از ۱۳۱۰ تا ۱۳۷۹
جدول ۲٫ تعداد نویسندگان زن از ۱۳۱۰ تا ۱۳۷۹

۵٫«شهادت اطفال ممیز در مورد قتل پذیرفته است و در مورد جراحات با اشکال مواجه است » (خویی ، ابوالقاسم ،تکمله المنهاج ، خویی ، ج ۲ ، ص ۲۳)
۶٫شهادت اطفال ممیز فقط درباره خود اطفال پذیرفته است ، مشروط به دو شرط :
اول : عدم پراکنده شدن آنها بعد از حادثه ، دوم : گرد آمدنشان بر امر مباح و یا « اختیار کردن گفته های اولیه طفل در صورت تناقض گویی » (حلبی ، الکافی فی الفقه ، ص ۶۲)

7. 7. 7. شهادت اطفال ممیز فقط در قتل خطایی و دیه ثابت می گردد و آن نظر صاحب جواهر است ایشان فرموده اند با توجه به این که از یک سو روایاتی داریم دال بر اثبات قتل از طریق شهادت طفل ممیز و از سوی دیگر ، مساله قتل که موجب قصاص است از مسائل بسیار مهم و خطیر است و باید در آن شدت احتیاط را به کار گرفت و نیز فتاوای علما هم در این رابطه مختلف است لذا بهتر است که برای جمع بین همه آنها بگوییم به وسیله شهادت اطفال ممیز ، فقط دیه و قتل خطای اثبات می گردد. (نجفی ، جواهر الکلام ، ج۴۱ ، ص ۱۴)
   
   

   

۸٫شهادت اطفال ممیز مطلقا پذیرفته نمی شود (محقق حلی ، شرائع الاسلام، ترجمه ابوالقاسم بن احمد یزدی ، ج ۴ ، ص ۱۷۸۲)
محقق حلی می گوید :« شهادت اطفال به هیچ عنوان و در هیچ موردی پذیرفته نیست ،مگر این که به سن بلوغ برسند»
آنهایی که معتقد به پذیرش شهادت طفل ممیز هستند ، مدرکشان دو روایت است :
۱٫روایت جمیل از امام صادق (ع) که امام فرموده است :« تقبل شهادتهم فی القتل و یوخد باوال کلامهم » شهادت اطفال درباره قتل پذیرفته می شود و باید گفتار اول آنها اخذ گردد . (حر عاملی ، وسایل الشیعه ، کتاب شهادات ، ج۱)
۲٫روایت محمد بن حمران از امام صادق (ع):« لا الا فی القتل فیوخذ باول کلامه و لا یوخذ بالثانی » شهادت اطفال پذیرفته نمی شود مگر در قتل .
محقق اردبیلی ، دلایل ذیل را برای عدم پذیرش شهادت اطفال ذکر می نماید :
الف ) چون فردی غیر بالغ تکلیف ندارد و عقاب نمی شود ایمن از دروغ نیست ، لذا شهادت چنین فردی قابل اعتماد نیست .
ب) در شاهد ، عدالت شرط است و در غیر بالغ این شرط مفقود است
ج) شاهد مکلف است به تحمل و ادای شهادت ، در حالی که طفل تکلیفی ندارد و این مکلف بودن شاهد و عدم تکلیف طفل ، با هم ناسازگارند .
د) اصل اولی ، عدم اثبات حق به وسیله شهادت است ، شهادت فرد بالغ جامع الشرایط از تحت این اصل خارج و مورد قبول واقع می شود ، و شهادت طفل ممیز در تحت این قاعده کلی باقی است بنابراین در مخالفت با اصل باید به قدر متیقن اکتفا کرد .
هـ ) خداوند در قرآن فرموده است : « و استشهدوا شهیدین من رجالکم … » ف کلمه رجال بر طفل صدق نمی کند
و) شهادت طفل بر خود او قابل قبول نیست ، پس بر دیگران باید به طریق اولی قبول نباشد . (محقق اردبیلی ، مجمع الفائده و البرهان ، ج۱۲ ، ص ۲۹۳)
به نظر می رسد دلایل مذکور ، خالی از قوت نباشد .
۲٫عقل
ویژگی دومی که برای شاهد لازم است ، کامل بودن عقل است بنابراین ، شهادت مجنون به دلیل اجماع قبول نیست ، بلکه این مطلب جزء ضروریات دین و مذهب است و لازم نیست برای آن در قرآن و روایات به جستجوی دلیل پرداخت شهادت مجنون ادواری در حال جنون نیز پذیرفته نیست ، اما در اوقات هوشیاری پذیرفته است ، مشروط به آن که حضور ذهن و هوشیاری کامل او در هنگام تحمل و ادای شهادت برای قاضی کشف شود زیرا ادله شهادت که در قرآن و روایت آمده است این مورد را شامل می شود
شهادت شخص فراموشکار ( کسی که غالبا به او فراموشی دست می دهد ) پذیرفته نیست ، زیرا فراموشی او باعث می شود که مفاد لفظ و معنا را تغییر دهد.
همچنین شهادت شخص ابله و کودن پذیرفته نیست ، چون این وصف او باعث می گردد ناخودآگاه به اشتباه بیفتد و یا فریب بخورد بنابراین ، سزاوار ، بلکه واجب است از پذیرش شهادت چنین فردی خودداری گردد ، مگر این که برای قاضی عدم اشتباه فرد مذکور در چنین موردی محرز باشد .
در این باره امام علی (ع) در تفسیر آیه مبارکه « ممن ترضون من الشهداء »می فرماید : (بقره ، آیه ۲۸۲)
« فمن ترضون دینه و امانته و صلاحه و عفته و تیقظه فی ما یشهد به و تحصیله و تمییزه و ما کل صالح ممیز و لا کل مییز صالح »( حر عاملی ، وسائل الشیعه ، کتاب شهادات ، ج ۲۳)
مراد از این که خداوند فرموده است (گواهان شما از کسانی باشند که مورد رضایت شماست ) کسانی که شما از دینداری ، امانت داری ، صالح بودن ، عفیف بودن و فطانت او در مورد او مشهود به و تحصیل و تمییز دادن او راضی باشید زیرا هر صاحلی تمیز دهنده امور نیست و هر تمییز دهنده ای صالح نیست .
فقها درباره لزوم کمال عقل در شاهد توافق نظر دارند علاوه بر این بعضی گفته اند : اگر برای کسی سهو و نسیان عارض شود ، ولو به صورت غالب نباشد ، و باعث عدم اعتماد عقلا بر شهادت او شود ، شهادتش مردود است ، زیرا ادله پذیرش شهادت ، منصرف است به شهادت متعارف و مورد مذکور ، شهادت غیر متعارف است .
ایمان
شهادت غیر مومن ( کسی که ولایت ائمه اهل بیت علیهم السلام را قبول ندارد ) تا چه رسد بغیر مسلمان ، پذیرفته نیست چه اینکه شهادتش علیه مومن یا غیر مومن یا هر دو باشد یا به نفع آنها ، بله یهود و نصاری و مجوسی که در ذمه دولت اسلامی هستند اگر در دین خود عادل باشند شهادتشان در خصوص وصیت بمال پذیرفته است.
به شرطی که کسی از عدول مومنین نباشند تا آن شهادت را دهند اما این قید که صاحب وصیت در غربت باشد در اعتبار شهادت ذمی معتبر نیست ، در وطن هم که باشد اگر از عدول مومنین کسی نباشد که وصیت او را گوش کند و تحمل نماید شهادت ذمی نیز پذیرفته است و ملحق به ذمی نیست کسی که از اهل ایمان است ولکن فاسق هست که در نتیجه شهادت او اعتبار ندارد ، و اما اینکه مسلمان غیر مومن یعنی سنی آیا ملحق به ذمی باشد ؟ که در نتیجه اگر در مذهب خودش عادل بوده شهادتش پذیرفته شود ، یا ملحق نباشد ؟
بعید نیست ملحق باشد و اما مومن جامع شرایط شهادتش علیه تمامی ملل معتبر است ، و شهادت کافر حربی مطلقا پذیرفته نیست و آیا شهادت اهل هر ملتی بر ملت خودش مقبول است یا نه ؟ روایتی درباره آن وارد شده که شیخ قدس سره به آن عمل کرده است .
عدالت
عدالت حالت و ملکه ای است که آدمی را باز می دارد از اینکه خدای تعالی را نافرمانی کند ، بنابراین شهادت فاسق یعنی کسی که مرتکب گناه کبیره می شود و یا در گناه صغیره اصرار و تکرار دارد قبول نیست . بلکه اگر نگوئیم اقوی حداقل نزدیکتر به احتیاط آنست که مرتکب گناه صغیره را نیز ملحق به فاسق بدانیم مگر آنکه توبه کرده باشد و عدالتش به ظهور رسیده باشد .
طهارت مولد ( حلال زاده بودن )
مشهور فقها برآنند که طهارت مولد در شاهد شرط است ، لذا شهادت ولدالزنا قبول نیست این شهرت آن قدر وسیع است که نزدیک است به حد اجماع برسد و دلیل آن ، روایات مستفیض است .
شیخ طوسی در النهایته ، شهادت ولدالزنا در امور جزئی و کم اهمیت را پذیرفته است که مستند ایشان ، روایات عیسی بن عبدالله است ، ولی این روایت را باید بر تقیه حمل کرد و هر گاه ولدالزنا مجهول الحال بوده و از طریق معتبر ، ولدالزنا بودن او ثابت نشده باشد ، شهادتش پذیرفته است ، ولو مشهور به ولدالزنا باشد . (نجفی ، محمد حسن ،جواهر الکلام ،ج۴۱ ، ص ۱۱۷)
مرحوم امام خمینی درباره فرد مجهول الحال ، قائل به تفصیل است :
بالاخره اگر نسبت فرد مجهول الحال (پس از فحص و جستجو ) به فردی معلوم شد ، شهادتش پذیرفته است ، ولو ولدالزنا بودنش بر سر زبانها باشد ، ولی اگر نسبت او به کسی معلوم نشد ، پذیرش شهادتش مشکل است .
شهید اول به سید مرتضی و ابن ادریس نسبت داده است که آنان علت عدم پذیرش شهادت ولدالزنا را کافر بودن او می دانند و رد آنها می گوید : « علت عدم پذیرش شهادت ولدالزنا ، عدم طهارت مولد آن است ، نه چیز دیگر »
انتفاع تهمت در شهادت
شرایطی که در شاهد شرطی می باشد باید به هنگام شهادت دادن ( ادای شهادت ) در آنان فراهم باشد نه به هنگام شاهد بودن ( تحمل شهادت ) دشمن دنیوی مانع پذیرفته شدن شهادت می گردد و دشمن دنیوی به این شکل است که معلوم شود شاهد از ناراحت شدن کسی که علیه او شهادت می دهد خوشحال شود و بر عکس ( از خوشحال شدن او ناراحت گردد ) در صورتی که دشمن به نفع دشمن خود شهادت دهد به شرطی که این دشمن باعث فسق نباشد شهادت او پذیرفته می شود . (زیرا با شهادت به نفع او ، ذی نفع بودن شاهد منتفی می شود )
۲-۲-۲ شهادت غیر قابل قبول
۱-شهادت شریک به نفع شریک دیگر در مالی که میان آنها مشترک است
۲-شهادت وصی نسبت به متعلق وصیت
۳-شهادت طلبکاران به نفع مفلس ( یعنی بدهکاری که به ورشکستگی او حکم شده است )
۴-شهادت مولی درباره عبد خود
۵-شهادت عاقله نسبت به نقض عدالت شاهدانی که در جنایت خطایی ، شاهد بوده اند ( تا بدینوسیله از پرداخت دیه رهایی یابند )
همچنین شهادت کسی که زیاد دچار اشتباه می شود به گونه ای که نمی تواند موضوع شهادت را به حافظه خود بسپارد پذیرفته نمی شود ( حتی اگر آن شخص عادل باشد ) همچنین شهادت کسی که خودش داوطلبانه ( و بدون درخواست قاضی ) شهادت دهد پذیرفته نمی شود مگر این که موضوع شهادت حق الله باشد ( مانند این که شهادت دهد فلان کس نماز و زکات و روزه خود را ترک کرده است ) اگر (پس از صدور حکم ) قاضی متوجه شود شاهدی که شهادت داده ، شرایط لازم را دارا نبوده است باید حکم خود را نقض کند ( زیرا خطای آن آشکار شده است )
۲-۲-۳ احضار شهود:

دانشکده فنی و مهندسی
گروه مهندسی عمران

پایان نامه‌ی کارشناسی ارشد رشته‌ مهندسی عمران گرایش سازه

ارائه مدل جدیدی از مهاربندهای مقاوم در برابر کمانش و بررسی رفتار لرزه­ای آن
اساتید راهنما:
دکتر شهاب­الدین حاتمی
دکتر علی علی­پور
استاد مشاور:
دکتر عبدالرضا زارع
پژوهشگر:
یونس صمدی میلانی
بهمن ۱۳۸۹
فصل اول: مقدمه

کلیات

یکی از مهمترین حوادث طبیعی که همواره زندگی انسان­ها را دچار دگرگونی کرده و گاهی تمدن­های بشری را با تخریب ساختگاه به نابودی کشانده، زلزله است. از این رو، انسان همواره سعی در شناسایی و مقابله با خطرات ناشی از زلزله داشته و هنوز هم موفق به مهار کامل این انرژی عظیم نشده است. حال با وجود آنکه محققین زیادی در زمینه ساخت و ساز ایمن و مناسب، تحقیقات ارزنده­ای انجام داده­اند، کماکان تعداد زیادی از ساکنین این کره خاکی هر ساله در زیر آوارهای به وجود آمده از زلزله مدفون می­گردند و سازه­های بسیاری کارایی خود را پس از زلزله از دست می­ دهند یا متلاشی می­شوند.
ایران از نظر لرزه­خیزی در منطقه فعال جهان قرار دارد و به گواهی اطلاعات مستند علمی و مشاهدات قرن بیستم، از خطرپذیرترین مناطق جهان در اثر زمین­لرزه­های پرقدرت محسوب می­ شود. در حال حاضر ایران در صدر کشورهایی است که وقوع زلزله در آن با تلفات جانی بالا همراه است و در سال­های اخیر به طور متوسط هر پنج سال یک زمین لرزه با صدمات جانی و مالی بسیار بالا در نقطه­ای از کشور رخ داده است. گرچه جلوگیری کامل از خسارات ناشی از زلزله­های شدید بسیار دشوار است لیکن با افزایش سطح اطلاعات در رابطه با لرزه­خیزی کشور، شناسایی و مطالعه دقیق وضعیت آسیب­پذیری ساختمان­ها، ایمن­سازی و مقاوم­سازی صحیح و اصولی آن­ها، می توان تا حد مطلوب تلفات و خسارات ناشی از زلزله­های آتی را کاهش داد.]۱[
در راستای شناسایی و مهار این پدیده، محققین همواره سعی داشته اند تا آیین­ نامه­ های بسیاری را در سراسر دنیا برای محاسبه و ساخت سازه­های مقاوم در برابر زلزله تهیه کنند و روش­های بسیاری برای محاسبه این نیرو و طراحی سازه­ها در برابر آن ارائه دهند. پس از محاسبه نیروی زلزله، روش­هایی جهت طراحی ساختمان مقاوم در برابر زلزله مطرح می­شوند که این روش­ها را می­توان به دو دسته کلاسیک (سنتی) و مدرن تقسیم ­بندی کرد.

در روش­های کلاسیک، طراحی بر اساس حداکثر نیروی اعمال شده به ساختمان، که با ترکیب نیروهای احتمالی بیان­شده در آیین­ نامه­ های مختلف به دست می ­آید، انجام می­ شود. تک­تک اجزای سازه را براساس روش مقاومت نهایی یا نیروی حداکثر طراحی می­ کنند. اما در روش­های مدرن، پایداری سازه با روش طراحی براساس عملکرد نیز مطرح شده است.]۲[
در سیستم­های سازه­ای معمولا دو عامل برای طراحان بسیار مهم است. اول ایمنی سازه و دوم راحتی ساکنین در برابر بارهای خارجی همچون باد و زلزله. برای رسیدن به این هدف دو عامل جابجایی و شتاب مطلق به ترتیب اثرگذارند و بایستی کنترل شوند. در این راستا سیستم­های مختلفی ارائه شده است که به­ طور کلی رفتار سازه را به گونه ­ای تغییر می­ دهند که انرژی ورودی زلزله، به اجزای اصلی سازه صدمه­ای وارد نکند.
بعضی از سیستم­ها را می­توان بر روی سازه­های موجود نیز پیاده نمود که در صورت لزوم بعد از رخداد زلزله نیز قابل تعویض و یا تعمیر باشند. با توجه به اینکه سازه­های غیر­مقاوم در برابر زلزله در کشورمان زیاد یافت می­شوند و با توجه به این نکته که استفاده از سیستم­های الحاقی به نحو بسیار مطلوبی پاسخ دینامیکی سازه­ها را کاهش می­دهد، لذا استفاده از این سیستم­ها در کشورمان حائز اهمیت می­باشد.
گرچه بارهای دینامیکی وارد بر سیستم­های سازه­ای ممکن است ناشی از عوامل مختلفی مانند اثر باد و موج و حرکت خودروها باشد، بدون شک یکی از انواع این بارهای دینامیکی که برای مهندسین سازه از بیشترین اهمیت برخوردار بوده، تحریکی است که توسط زلزله­ها ایجاد می­ شود. البته اهمیت مساله زلزله تا حدودی به علت نتایج زیان­باری است که یک زلزله در یک منطقه پرجمعیت به­جا می­ گذارد. از آنجا که طراحی سازه­های اقتصادی با معماری­ها و ابعاد گوناگون که قادر به تحمل نیروهای حاصل از یک زمین­لرزه قوی باشند، توانایی بالایی را در هنر و علم مهندسی طلب می­ کند، منطقی به نظر می­رسد که رشته مهندسی زلزله به عنوان چارچوبی که در آن کاربرد تئوری­ها و تکنیک­های ارائه شده در دینامیک سازه­ها و … به نمایش گذاشته می­ شود، مورد استفاده قرار گیرد.
توانایی روش­های متداول طراحی و ساخت سازه­های موجود بسیار محدود می­باشد و پاسخگوی نیازهای روزافزون طراحی سازه­های جدید نیست. به عنوان مثال بلندتر شدن ساختمان­ها به دلیل کمبود زمین در کلان شهرها و برآورده کردن نیازهای معماری جدید با فرم­های غیر معمول از جمله مشکلاتی است که نیاز به تکنولوژی­های جدید در امر ساخت و ساز را در کشورمان نمایان می­ کند.

لزوم انجام تحقیق حاضر

سیستم­های سازه­ای مختلفی جهت مقابله با نیروهای جانبی ناشی از زلزله در ساختمان­های فولادی مورد استفاده قرار گرفته است که می­توان به سیستم قاب­ خمشی مقاوم، سیستم مهاربندی­شده همگرا و سیستم­ مهاربندی­شده واگرا اشاره کرد. هر یک از این سیستم­ها به نوبه خود دارای معایب و محاسن مربوط به خود می­باشند که در طول سال­های اخیر موضوع تحقیق علم مهندسی زلزله بوده است.
در کشور ایران استفاده از سیستم­های مهاربندی همگرا در بین مهندسین سازه بسیار رایج می­باشد. لذا پرداختن به این موضوع و بیان معایب این سیستم­ها و ارائه راهکارهای کاربردی در زمینه رفع این معایب، می ­تواند کمک شایانی در پیشرفت صنعت ساختمان­سازی ایران در جهت ایمن­تر شدن ساختمان­ها نماید.
یکی از انواع سیستم­های مهاربند همگرا، سیستم مهاربندهای مقاوم در برابر کمانش یا به اختصار BRB^[1] می­باشد. این سیستم یکی از قویترین سیستم­های موجود در امر کنترل ارتعاشات نامطلوب سازه­ها در برابر نیروهای جانبی می­باشد و امروزه در اکثر نقاط جهان از این سیستم جهت مستهلک کردن انرژی ناشی از زلزله، به وفور استفاده می­ شود.
در این نوع مهاربندها، هدف رسیدن مهاربند تحت بار محوری فشاری به حد تسلیم با جلوگیری کردن از کمانش عضو می­باشد که این امر توسط یک مکانیزم خارجی انجام می­ شود. بنابراین مهاربند هم در کشش و هم در فشار بدون اینکه کمانش کند، تسلیم می­ شود. همچنین از آنجایی­که کمانش مهاربند جهت استهلاک انرژی مطلوب نیست، این سیستم که رفتار الاستو­پلاستیک دارد، جهت مستهلک کردن انرژی زلزله بسیار موثر عمل می­ کند.]۳[
در تحقیق حاضر، مطالعاتی بر روی مهاربندهای مقاوم در برابرکمانش به عنوان یک سیستم مقاوم در برابر نیروهای ناشی از زلزله انجام شده است. از آنجایی­که نصب سیستم­های مقاوم در برابر زلزله از نظر اقتصادی و مقاوم­سازی، کمک شایانی به رفتار مناسب سازه در برابر بارهای دینامیکی می­ کند، تحقیق بر روی این سیستم­ها دارای اهمیت زیادی می­باشد.
مهاربندهای مقاوم در برابر کمانش دارای محاسن زیادی نسبت به مهاربندهای همگرای معمولی می­باشند و از نظر سازه­ای نیز رفتار مطلوبی در برابر نیروهای جانبی از خود نشان می­ دهند. در کنار این محاسن، یک سری معایب برای این مهاربندها بیان شده است که در زیر به این معایب اشاره می­ شود:
ساخت مهاربندهای BRB تا حدودی پیچیده و پرهزینه بوده و نیاز به تکنولوژی روز دارد.
به دلیل پیچیده بودن ساخت، تولید مهاربندهای BRB در انحصار شرکت­های خاصی است.
در صورت استفاده از فولاد با بازه جاری شدن وسیع به عنوان هسته مقطع، نیروهای اضافه به سازه اعمال خواهد شد.]۳[

اهداف تحقیق

هدف اصلی این مطالعه، تحقیق بر روی یک نوع مهاربند مقاوم در برابرکمانش با طرح جدید است که معایب ذکر شده برای مهاربندهای BRB، در این طرح رفع شده است. طرح این مهاربند در واقع برگرفته از شکل مهاربند مقاوم در برابرکمانش پیشنهاد شده توسط سریدهارا^[۲] است.]۱۶[ مهاربند جدید دارای تکنولوژی ساخت ساده­ای بوده و نیازی به تکنولوژی­های پیچیده در ساخت ندارد. همچنین با اصلاحات در نظر گرفته شده، این مهاربند جدید در زلزله­های شدیدتر پایداری سازه را بیشتر از مهاربند کنونی حفظ خواهد کرد. همچنین از ظرفیت باربری مصالح بکار رفته نیز بیشتر از مدل­های موجود کنونی استفاده خواهد شد.
در این طرح، هسته مقطع از فولاد جدار نازک^[۳] می­باشد. غلاف نیز طوری طراحی می­ شود که در زلزله­های شدید وقتی کاهش طول ناشی از نیروی فشاری وارد شده در هسته از یک حد معینی بیشتر شد، مقطع غلاف به عنوان یک عضو فشاری کمکی، درصدی از نیروهای فشاری هسته را تحمل کند. به این­ترتیب که یک خلاصی بین اتصال و غلاف ایجاد می­ شود که در تغییر شکل­های مورد نظر با به هم چسبیدن اتصال و غلاف، درصدی از نیروی فشاری توسط غلاف تحمل شود. همچنین طراحی غلاف بایستی طوری باشد که مقطع غلاف تحت نیروهای فشاری به تسلیم برسد، به عبارت دیگر بایستی از کمانش جانبی غلاف جلوگیری شود. در این حالت، استهلاک انرژی نسبت به مهاربند مقاوم در برابرکمانش کنونی بیشتر خواهد بود و در نتیجه، سازه در مقابل نیروهای جانبی از پایداری بیشتری برخوردار خواهد بود.
بنابراین در این مطالعه با توجه به نیروهای وارد بر هسته، درابتدا یک مقطع بهینه برای هسته طراحی شده و در مرحله بعد، غلاف طوری طرح می­ شود که در زلزله­های شدیدتر وارد عمل شده و پایداری سازه را حفظ کند.
در این تحقیق جهت حصول نتایج مطلوب، فرضیات زیر در نظر گرفته شده است:
با طراحی بهینه شکل مقطع هسته، امکان استفاده از ظرفیت استهلاک انرژی آن بدون بکارگیری پرکننده فراهم می­ شود.
با طراحی غلافی با شکل بهینه و فاصله مناسب با هسته، تسلیم هسته در بارهای لرزه­ای طراحی امکان­ پذیر می­ شود.
استهلاک انرژی در زلزله­های شدید با طراحی سیستمی برای استفاده از ظرفیت باربری فشاری غلاف نسبت به مهاربندهای ضد کمانش کنونی بیشتر می­ شود.

فصول پایان نامه

در این تحقیق، در فصل دوم سیستم­های باربر جانبی در ساختمان­های فولادی مورد بررسی قرار گرفته، مزایا و معایب آن­ها بیان شده است. در فصل سوم به معرفی سیستم مهاربندهای مقاوم در برابر کمانش پرداخته و با مطالعه تحقیقات انجام شده در گذشته، محاسن این سیستم مهاربند در برابر سیستم­های قدیمی مورد ارزیابی قرار گرفته است. در ادامه محدودیت­های اجرای سیستم مهاربند مقاوم در برابر کمانش، در ایران ذکر شده است. در جهت رفع این کاستی­ها، در فصل چهارم ایده مهاربند جدید مقاوم در برابر کمانش بیان شده و با ارائه روش طراحی به بررسی رفتار لرزه­ای این مهاربند پرداخته شده است. در نهایت در فصل پنجم با تحلیل و بررسی بر روی پارامترهای مختلف مهاربند جدید مقاوم در برابر کمانش، یک مدل بهینه برای این سیستم ارائه شده است.
فصل دوم: بررسی سیستم­های باربر جانبی در ساختمان­های فولادی

مقدمه

برای اینکه یک سازه بتواند در مقابل زلزله مقاوم باشد باید سه خاصیت مقاومت، سختی و شکل­پذیری در آن سیستم در معادله اساسی طراحی که به صورت زیر بیان می­ شود، صدق کند:]۴[
ظرفیت ( Capacity ) ≥ نیاز ( Demand )
حال می­خواهیم بدانیم پارامترهای فوق در سیستم­های سازه­ای چگونه تأمین شده و رفتار چرخه­ای سازه­ها در برابر بارهای رفت و برگشتی زلزله چه ارتباطی با شکل­پذیری سازه­ها دارد.
همانطوری­که می­دانیم سازه­ها در برابر زلزله با وارد شدن به مرحله پلاستیک و پذیرفتن تغییر شکل­های غیر­خطی می­توانند مقدار زیادی از انرژی زلزله را جذب کرده و باعث کاهش مقدار نیروی وارده به سازه شوند. ولی بایستی پارامتر اساسی دیگری نیز مد نظر قرار گیرد و آن این­است که سازه در مرحله بازگشت ( بار زلزله به صورت رفت و برگشتی است ) باید بتواند تغییر­شکل­های ایجاد شده در مرحله رفت را جبران نماید و یا به عبارت دیگر انرژی جذب شده در مرحله رفت را مستهلک نماید تا سازه آماده دریافت انرژی در سیکل بعدی باشد. اگر سیستمی دارای خاصیت استهلاک انرژی نباشد تغییر شکل­های غیر­خطی در هر سیکل به صورت تجمعی بر روی هم انباشته شده و باعث انهدام سازه می­ شود.
سیستم­هایی که مودهای جاری شدن در آنها به صورت خمشی و یا برشی هستند نسبت به سیستم­های فشاری-کششی دارای خاصیت جذب و استهلاک انرژی بهتری هستند. در سیستم­های فشاری-کششی تغییر شکل­های ایجاد شده در مرحله رفت ( به صورت کششی ) در مرحله برگشت به علت کمانش اعضا نمی ­توانند به صورت فشاری جبران شوند و در سیکل­های مختلف این تغییر شکل­ها بر روی هم جمع می­شوند. بنابراین در بررسی سیستم­های مقاوم در برابر زلزله علاوه بر سه پارامتر مقاومت، سختی و شکل­پذیری، باید سیستم در جذب و استهلاک انرژی نیز بررسی شود و برای این منظور از منحنی چرخه­ای^[۴] استفاده می­ شود که در ادامه توضیح داده خواهد شد.]۵[
همان­طوری­که در بالا ملاحظه شد بایستی سازه طی زلزله­های شدید تغییر­شکل­های غیر­ارتجاعی از خود نشان دهند. این تغییر شکل­ها به میزان زیادی به مشخصات نیرو- تغییر شکل سازه بستگی دارد و ممکن است بسته به تعداد دفعات رفت و برگشتی و بزرگی هر کدام تغییر کند. چنین رفتار اعضای سازه­ای، بصورت نمایش نیرو در برابر تغییر مکان و یا به­ طور مشابه لنگر در برابر دوران و یا انحنا نمایانگر رفتار چرخه­ای عضو است.
برای یک دوره تصاعدی بارگذاری و باربرداری، خطوط متصل­کننده­ منحنی بار- تغییرمکان هر دوره بارگذاری، منحنی اسکلتون^[۵] نامیده می­ شود. منحنی حاصل تحت بار رفت و برگشتی، منحنی هیسترزیس نامیده می­ شود (شکل ۲-۱). بزرگی و کوچکی سطح حلقه­های این منحنی نشانگر ظرفیت اتلاف انرژی از طریق تغییر شکل می­باشد.]۵[
شکل۲-۱ : منحنی هیسترزیس
عواملی نظیر مصالح بکار رفته، جزئیات و ابعاد طراحی، نوع سیستم سازه­ای و اتصالات در رفتار چرخه­ای سازه­ها ( منحنی هیسترزیس ) مؤثر می­باشند.]۵[