چارچوب نظری این تحقیق به طور کلی برپایه نظریات اقتصاد سیاسی و به طور اخص برپایه نظریه بازفئودالی کردن جامعه که خود ایده ای جدید در عرصه اقتصاد سیاسی است شکل گرفته است بر این اساس اقتصاد سیاسی طیف گسترده ای از رویکردهای خاص و کلی را در بر می گیرد. در معنای سطحی اقتصاد سیاسی عبارت است از مطالعه ی روابط اجتماعی، به خصوص روابط قدرت، که شامل روابط متقابل بین بخش های تولید، توزیع، و مصرف منابع از قبیل منابع ارتباطاتی می شود. برای اقتصاد سیاسی دانان کلاسیک قرن هجده و اوایل قرن نوزده، نظیر کسانی مثل آدام اسمیت، دیوید ریکاردو، و جان استوارت میل این امر به معنای درک انقلاب عظیم سرمایه داری بود، انقلابی که جوامع شکل گرفته بر پایه ی کار کشاورزی را به جوامع تجاری، کارخانه محوری، و در نهایت صنعتی تبدیل کرد. برای کارل مارکس نیز این امر به معنای بررسی نیروهای پویا در چارچوب سرمایه داری و روابط مابین سرمایه داری و صورت های دیگر سازماندهی اقتصاد سیاسی بود. او بر این باور بود که فرایند تغییر اجتماعی در نهایت از سرمایه داری به سمت سوسیالیسم میل می کند. اقتصاد سنتی بیشتر متمایل بود که پویایی موجود در تاریخ و تغییر اجتماعی را نادیده گرفته و به این شکل اقتصاد سیاسی را به علم اقتصاد تنزل بخشد. بر طبق این دیدگاه اقتصاددانان تنها قادر بودند که به اختصار توضیح بدهند که چگونه خریداران و فروشندگان بر سر قیمت های بازار به توافق می رسند، اما آنان کاری به فرآیندهای تغییر اجتماعی و اقتصادی که شرایط و زمینه ی توافق بر سر قیمت ها را فراهم می کردند، نداشتند.

اقتصاد سیاسی دانان معاصر با اخذ مواضع متفاوت با جریانات اقتصادی اصلی، خود را متمایز می کنند. آنها همانند اقتصاد سیاسی دانان کلاسیک، تغییرات و تحولات اجتماعی را مدنظر قرار می دهند اما بیشتر تمرکزشان معطوف فرآیندهای گذار، مانند گذار از اقتصاد صنعتی به اقتصاد خدماتی یا اطلاعاتی، است. ویژگی برجسته دیگر اقتصاد سیاسی، علاقه ی آن به بررسی کلیت اجتماعی یا کلیت روابط اجتماعی است که در واقع عرصه های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، و فرهنگی زندگی را شامل می شود. از زمان آدام اسمیت تا مارکس، و پس از او نیز تا نظریه پردازان صنعت محور، محافظه کار و نئومارکسیست معاصر، هدف ثابت اقتصاد سیاسی، اتحاد اقتصاد و سیاست بوده است که در این راستا به تاثیر متقابل این دو بر یکدیگر و همچنین ارتباط آنها با گستره ی اجتماعی و نمادین وسیع تری از فعالیت بشری پرداخته شده است. اقتصاد سیاسی دان امروزی در پی پاسخ به پرسش هایی نظیر موارد زیر بر می آید: ارتباط قدرت و ثروت چگونه است؟ این دو چگونه بر نظام های رسانه ای، اطلاعاتی، و سرگرمی ما تاثیر می گذارند؟
اما دیدگاه بازفئودالی که توسط ریچارد بی فریمن و هابرماس مطرح شده است جای تامل بیشتری دارد. جامعه بازفئودالی شده به شدت به مسئله تبعیض و بی عدالتی دامن زده و روسا ومدیران سرمایه دار را همچون حاکمان شبه فئودال با اختیارات وسیع متولی بی چون و چرای مردم می کند (بی فریمن،۲۰۰۱۲)
بنابراین بازگشت به نظام تبعیض آمیز فئودالیزم در جامعه آمریکا بالاخص در عرصه های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی قابل مشاهده است.
۱-۷. متغیرهای تحقیق
متغیر مستقل: تبعیض و نابرابری در نظام سرمایه داری آمریکا
متغیر وابسته: جنبش تسخیر وال استریت
۱-۸. تعریف مفاهیم کلیدی تحقیق
تبعیض ؛ بر اساس تعریف ارائه شده در فرهنگ لغات آکسفورد عبارت است از رفتار ناعادلانه و ناشی از تعصب با گروه‌هایی از اتباع جامعه، خصوصاً بر اساس تفاوت‌های نژادی، سنی و جنسی (oxforddictionaries.com). به این موارد می‌توان هر خصیصه‌ای را که بر اساس آن بتوان متن و اکثریت جامعه را از حاشیه ی آن جدا کرد نیز اضافه نمود. برای مثال مذهب، طبقه اجتماعی، معلولیت‌های جسمی و نیز رویه ی جنسی از جمله مواردی است که دیگر نویسندگان از آن به عنوان فیلترهایی برای تقسیم جامعه به متن و حاشیه استفاده می کنند.
نابرابری ؛ به موقعیتهای نابرابر بین افراد اشاره دارد که می‌تواند سیاسی، اقتصادی، فرهنگی باشد. نابرابری اجتماعی، بنیانهای متعددی می‌تواند داشته باشد. عده‌ای از محققان معتقدند که بنیانهای اصلی نابرابری، تفاوتهای فردی در توانایی‌های ذاتی و انگیزه و تمایل به سخت‌کوشی است. دیدگاه دیگر معتقد است نابرابری در اصل، مبتنی بر تفاوتهایی است که جامعه در رفتار و برخورد با افراد بین آنها قایل می‌شود. علت این فرق‌گذاری مشخصه‌هایی همچون طبقه اجتماعی، اقتصادی، نژاد، قومیت، جنسیت و دین است که به طریق اجتماعی تعریف شده‌اند. از آنجا که طبقه، اساسی‌ترین نوع نابرابری، یعنی تفاوت در میزان دسترسی مردم به ابزار مادی زندگی است؛ لذا در اکثر بحثهای مربوط به نابرابری اجتماعی از اهمیت بسیاری برخوردار است.(شایان‌مهر، ۱۳۷۷، ص۵۲۲)
نظام سرمایه داری ؛ سیستمی که در آن مالکیت خصوصی سرمایه٬تعیین کننده چهره اقتصادی و سیاسی و نظم اجتماعی خاص آن سیستم است به این صورت که در آن طبقه حاکم٬که سرمایه داری یا بورژوازی نامیده میشود٬از نیروی تولیدی جامعه به سود خود بهره گیری میکند.این سود از راه کمتر پرداختن به کارگران بدست می آید٬یعنی کمتر از مبلغی که بنظر سوسیالیستها در حد ارزش تولید کارگران است.مبلغی که به کارگران پرداخت میشود برابر است با ارزش نیروی کار کارگر در شرایط مالکیت خصوصی ابزارهای تولید و بازار کار.(جاسبی، ۱۳۷۶)
بازفئودالی شدن؛ به این معنا که حوزه عمومی تحت سلطه و سیطره تعداد معدودی از سازمان‌ها و تشکیلات عظیم و قدرت‌مند قرار می‌گیرد و در این میان تنها اجتماعات یا عامه سازمان یافته تا حدودی قادر به اعمال نفوذ هستند.(نوذری،۱۳۸۹)
جنبش ضد وال استریت؛ جنبش ضد وال‌استریت در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۱ (۲۶ شهریور ۱۳۹۰) آغاز شد. جنبشی فراگیر که بر اثر بحران های ناشی از سیاست های نظام سرمایه داری در ایلات متحده آمریکا شکل گرفت و توانست در مدت زمان کوتاهی گسترش یابد. ایجاد برابری، اعتراض به مسائلی همچون فقر، قدرت و نفوذ شرکت‌های بزرگ، نابرابری اجتماعی، جنگ‌های خاورمیانه، بدهی دانشجویان و پاداش‌های زیاد برای مجریان وال استریت، نفوذ نظام سرمایه‌داری در سیاست آمریکا، وضع نامطلوب اقتصاد و بیکاری حاصل از سیاست‌های دولت و اعمال نفوذ لابی‌های سرمایه‌داری از جمله اهداف آغاز این جنبش اعلام شد.
۱-۹. مروری درادبیات و پیشینه تحقیق
از میان بسیاری از سخنرانی ها و مقاله های علمی خارجی مهمترین آن سخنرانی ریچارد بی فریمن تحت عنوان ” بازفئودالی کردن” در مرکز اقتصادی لندن(۲۰۱۲) به عنوان یک ایده و طرح جدید پیرامون دلایل شکل گیری جنبش ضد وال استریت مورد توجه محقق قرار گرفته است و همچنین دیدگاه های یورگن هابرماس درباره این رویداد نیز قابل تامل است. که به تفصیل در فصول آینده مورد بحث قرار گرفته است.
پیرامون جنبش تسخیر وال استریت و بررسی علل وقوع آن در ایران تحقیقات زیادی صورت نگرفته است و فقط در حد ارائه مقالات علمی در یک یا دو فصلنامه یا مجله همچون فصلنامه مطالعات آمریکا ، فصلنامه آزاد سوره اندیشه بسنده شده است. البته باید اذعان داشت که در این مجال یکساله که از شروع جنبش می گذرد تحلیل های سیاسی و اقتصادی از سوی کارشناسان داخلی صورت گرفته است اما از انسجام نظر و وحدت رویه علمی برخوردار نبوده و هرکدام با زاویه خاص و فراتر از مسایل آکادمیک بلکه با سیاست ورزی به این موضوع پرداخته اند. در این میان موسسه مطالعات آمریکا با چاپ دو جلد کتاب با نام های “فقر در ایالات متحده آمریکا نگاهی به روش سنجش و علل افزایش” نوشته دکتر فؤاد ایزدی با همکاری مهسا ماه پیشانیان، و کتاب “جنبش وال استریت و آینده نظام سرمایه داری امریکا، تحلیل چالش های اقتصادی، و شکافهای اجتماعی داخلی” به نویسندگی دکتر سعیده لطفیان پیرامون این موضوع به بیان دیدگاه های مختلف و تحلیل این موضوع پرداخته است. (ایزدی و ماه پیشانیان،۱۳۹۰)(لطفیان،۱۳۹۰)
همچنین کتاب “بحران نقد اقتصاد سیاسی سرمایه داری لیبرال” به نویسندگی محمد قراگوزلو کند وکاوی علمی در جهت اوضاع نابسمان سرمایه داری لیبرال و بحران اخیرارائه کرده است.
مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران نیز با ترجمه کتاب “تسخیر وال استریت ؛ داستان جنبشی که آمریکا را دگرگون کرد” علاقمندان به این موضوع را به سوی یک واقعیت مستند نوشته شده توسط ۶۰ نفر از متحصنین جنبش تسخیر وال استریت رهنمون می سازد. (www.irdc.ir)
لیکن حول محور مباحث اقتصاد سیاسی نوشته های متعددی ارائه شده است. کتاب های مهمی که توسط مارکس نوشته شده است همچون کاپیتال یا دست نوشته های سیاسی و اقتصادی مارکس مرجع مهمی پیرامون این تحقیق به حساب می آیند که در شرح آن کتاب های زیادی چه در داخل و چه درخارج از کشور نوشته و تدوین شده است.
همچنین آراء و نظریات دیگر متفکران اجتماعی همچون هابرماس (بحران مشروعیت) و سایر اندیشمندان انتقادی در نقد نظام سرمایه داری از جمله منابعی است که می تواند ما را به رسیدن نتایج ارزنده ای در تحقیق رهنمون سازد.
دیدگاه برخی از تحلیلگران اقتصادی و سیاسی آمریکا و سایر کشورهای درگیر نظام سرمایه داری در واکنش به جنبش تسخیر وال استریت قابل تامل است.این اندیشمندان معاصر هر کدام بنا بر تخصصشان از منظری ویژه به این نظام توجه کرده اند در این قسمت به برخی از این دیدگاه ها اشاره می شود:
- پرفسور لستر تارو استاد اقتصاد دانشگاه هاروارد و ام آی تی که از نظریه پردازان اقتصاد جهانی است، گر چه همچون فرانسیس فوکویاما که عصر کنونی سرمایه داری را «پایان تاریخ » نامیده، معتقد است نظام سرمایه داری در میدانی بی رقیب، تنها سرپا ایستاده است، اما معتقد است که بین دموکراسی و سرمایه داری تناقض وجود دارد. نظام سرمایه داری در جانب تولید، نابرابری های بزرگی در میزان درآمد و ثروت ایجاد می کند.
«تارو» با نقل این ادعا که در نظام سرمایه داری، درآمد همه افراد جامعه افزایش می یابد، به عملکرد بیست سال گذشته اشاره کرده و پوچی این ادعا را برملا می سازد. وی می گوید:
«مدافعان نظام سرمایه داری معمولا ادعا می کنند که این نظام، درآمد همه را پیوسته افزایش می دهد و فقط گاهی ممکن است که نابرابری ایجاد شود. متاسفانه، این ادعا در تمام بیست سال گذشته ابطال شده است. اگر دولت در کار بازار، دخالت نکند و به یاری بازندگان نشتابد، تنها راهی که باقی می ماند این است که مستمندان را از جامعه بیرون بریزیم. هربرت اسپنسر از اقتصاددانان قرن نوزدهم، مفهومی ساخت که آن را در نظام سرمایه داری، “بقای اصلح” نامید.»
- استفان کلاسن استاد اقتصاد دانشگاه گوتنگن آلمان نیز سرخوردگی مردم آمریکا را مورد اشاره قرار می دهد و ریشه های این جنبش را ناشی از نابرابری فزاینده در آمریکا و سرخوردگی از وضعیت بد اقتصادی می داند. وی معتقد است که معترضان خواستار وضع قوانین و مقررات بهتر در مورد بخش مالی و اخذ مالیات بیشتر از این بخش هستند. (farsnews.ir)
- راس لوین استاد دانشگاه براون آمریکا به عنوان یک اقتصاددان، اعلام کرد که منابع عمومی آمریکا برای کمک به ملاکان، بانکداران و مدیران ثروتمند بانک های خصوصی مصرف شده است. او نیز معتقد است که ریشه های این جنبش را می توان در سرخوردگی عمومی و اعتقاد مردم به این نکته دانست که منابع عمومی برای کمک به مالکان، بانکداران و مدیران ثروتمند بانک های خصوصی مصرف شده است و این در حالی است که هم اکنون اقشار مختلف مردم در رنج به سر می برند اما مالکان، بانکداران و مدیران همچنان درآمد و حقوق و مزایای بالایی دارند. (farsnews.ir)
- دانیل هامرمش اقتصاددان غربی از دانشگاه تگزاس آمریکا، دانشگاه گوتنگن آلمان و دانشگاه براون آمریکا، بیکاری، نابرابری و سرخوردگی را ریشه های اصلی اعتراضات اخیر مردم در جنبش وال استریت عنوان کرده اند. (farsnews.ir)
از دیدگاه وی این جنبش بیش از همه از بیکاری بالا و نارضایتی عمومی برخاسته است. این نابرابری در آمریکا بسیار شدید در حالی است که کسانی که خود عامل بحران اقتصادی و مالی بودند از عواقب آن در امان مانده اند.
- در همین رابطه «دیوید شولتر»، استاد دانشگاه «هملاین» آمریکا نیز نتایج تحقیقات خود را طی مقاله‌ای منتشر کرد که به خوبی علت فوران خشم مردم آمریکا را برای هر خواننده ای قابل درک می کند.
براساس نتایجی که از این تحقیقات حاصل شده، شکاف طبقاتی در جامعه آمریکا از سال ۱۹۷۹ تاکنون به طور خیره کننده ای افزایش یافته است.
این تحقیقات نشان می دهد، براساس گزارش کنگره آمریکا، درآمد یک درصد مرفه آمریکا از سال ۱۹۷۹ تا سال ۲۰۰۷ بیش از ۲۷۵درصد رشد داشته است و این در حالی است که درآمد ۲۰درصد پائین جامعه تنها ۱۸درصد رشد به خود دیده است.
در این مقاله تحقیقاتی آمده است که ثروتمندان آمریکا یا اصلا مالیات پرداخت نمی کنند یا بسیار کمتر از سایر مردم این کشور اقدام به پرداخت مالیات می کنند. در این گزارش به نام برخی شرکت های بزرگ آمریکایی از جمله بوئینگ، ولز فارگو، دوپانت و… اشاره شده که طی دو سال گذشته هیچ مالیاتی پرداخت نکرده اند.
- توماس نیلور استاد بازنشسته اقتصاد و رهبر جنبش جمهوری ورمونت با اشاره به اعتراض های اخیر در وال استریت، حکومت آمریکا را شیطان بزرگ خطاب کرد. به اعتقاد وی، بر خلاف باور عموم، نیویورک بزرگترین شهر جهان انسان‌ها نیست، بلکه وال استریت خانه شیطان بزرگ است. نیلور با اشاره به سلطه وال استریت و شرکت های بزرگ بر دولت آمریکا، تصریح کرد: این امپراتوری رو به افول است و در جنبش وال استریت می توان بسیاری از خواست های مردم از جمله اعتراض به سرکوب آزادی های مدنی، طمع ورزی شرکت های بزرگ و تسلط اقلیت قدرتمند بر اکثریت را مطالبه کرد.
- “مت تایبی” تحلیلگر و نویسنده آمریکایی در مقاله ای در سایت تحلیلی - سیاسی بسوی آینده مالزی معتقد است، که جنبش تسخیر وال استریت ریشه های تبعیض و بی عدالتی در آمریکا را به لرزه درآوده است. وی با نگاهی به تاریخ امریکا نشان می دهد که در این کشور همیشه ثروتمندان مورد احترام طبقات پایین جامعه بوده اند و جنبش های طبقاتی در این کشور شکل نگرفته است. اما آنچه در دو دهه اخیر به ویژه در یک دهه گذشته در امریکا بوجود آمده است، شدت گرفتن ناگهانی بحران های اقتصادی است. از یک سو طبقات جدیدی از ثروتمندان به وجود آمده اند که بر خلاف اسلاف خود به هیچ وجه نگران حقوق اجتماعی و اقتصادی دیگران نیستند و از طرف دیگر بحران اقتصادی باعث شدت گرفتن نرخ بیکاری در این کشور شده است.
مت تایبی به نکته مهم دیگری نیز اشاره می کند از نقطه نظر او میلیونرها و میلیاردرها حکومت و دولت را در آمریکا در اختیار گرفته اند. هم اکنون ۲۴۵ نفر از میلیونرهای امریکا عضو کنگره امریکا هستند و ۶۶ نفر از کسانی که در لیست میلیونرهای امریکایی قرار دارند، از سناتورها هستند.
معنی چنین وضعیتی آن است که هر طرح و لایحه ای که با هدف گسترش خدمات اجتماعی و رفاهی به بهای کاسته شدن از منابع درآمد این ثروتمندان ارائه شود، راهی برای تصویب در این دو مجلس پیدا نخواهد کرد، زیرا میلیونرهایی که باید این قوانین را تصویب کنند اول به جیب خود می اندیشند. (irna.ir)
- رابرت لیبرمن استاد علوم سیاسی در دانشگاه کلمبیا در کنفرانسی در شورای روابط خارجی آمریکا اظهار داشت که توزیع درآمدها، بیش از هر زمان دیگری ناعادلانه است. یک درصد ثروتمند جامعه شاهد دویست و هفتاد و پنج درصدی درآمدش در سی سال اخیر است و به موازات این، بیست و پنج درصدی که فقیرترین ها را تشکیل می دهند فقط هجده درصد افزایش درآمد داشته است اما نابرابری های واقعی نه ناشی از توزیع نامناسب، بلکه از دستمزدهای پایین ناشی می شود.
- دکتر’کاتیا هادسون’دانشگاه ‘تورنتو’ کانادا استاد رشته جامعه شناسی سیاسی می گوید: جنبش ‘وال استریت’ خواهان پایان بخشیدن به تاثیر پول در سیاست آمریکا است و به دنبال ایجاد نظام پایدار اقتصادی و سیاسی در آمریکا است که دارای دو بعد داخلی و بین المللی است.
وی با بیان اینکه این جنبش در بعد داخلی، خواهان پایان بخشیدن به تأثیر پول در سیاست آمریکا است، می افزاید: اعضای این جنبش در بعد بین المللی با حاکمیت شرکت های بزرگ و سرمایه داران بر نظام اقتصاد جهانی مبارزه می کنند. این جنبش اجتماعی، فکری، فرهنگی و سیاسی می تواند نظامی را پیشنهاد کند که بر اصول انسان گرایی و مردم سالاری استوار باشد
خانم هادسون با بیان اینکه وخامت بحران اقتصادی آمریکا که از سال ۲۰۰۷ شروع شده به حدی است که ۴۸ میلیون نفر از مردم این کشور فاقد بیمه اجتماعی شدند، تصریح می کند: در آمریکا فردی که بیمه اجتماعی نداشته باشد حتی از تحصیل هم محروم می شود.
این استاد جامعه شناسی معتقد است که با وخیم شدن وضعیت زندگی مردم، بیکاری، افزایش تورم و افزایش هزینه های نظامی در آمریکا خشم مردم آمریکا به اوج خود رسید و منجر به شکل گیری قیام علیه وال استریت به عنوان نماد نظام سرمایه داری شده است.(irna.ir)
۱-۱۰. روش تحقیق
بنا بر انواع روش های مطالعاتی در تحقیقات، تحقیق حاضر بر اساس روش توصیفی - تحلیلی طراحی و تولید شده است؛ زیرا درصدد توصیف جنبش ضد وال استریت بوده و به بررسی و تحلیل ریشه ها و دلایل پیدایش و گسترده شدن آن می‌پردازد.
در این تحقیق از منابع حتی الامکان دست اول برای جمع آوری اطلاعات استفاده شده است و منابع مورد نظر عمدتا منابع نوشتاری و همین طور اینترنتی می باشند.
۱-۱۱. موانع، مشکلات و محدودیت‌های تحقیق
یکی از مهمترین موانع و محدودیت های انجام این تحقیق عدم دسترسی آسان به منابع درجه اول و قابل استناد می باشد. کمبود منابع از آن جهت است که این موضوع به لحاظ زمانی از پیشینه کوتاهی برخوردار بوده است و منابع مهمی نیز در این زمینه به فارسی ترجمه نشده است.
همچنین از وجود مشکلاتی که در جمع آوری و گردآوری مطالب بر سر راه محقق بود وجود مقالات ژورنالیستی و روزنامه ای است که فضای علمی این موضوع را به حاشیه رانده اند چرا که غالبا با نگاهی ظاهری و سطحی به مسئله پرداخته اند. عدم دسترسی آسان و بعضا گران کتاب های مورد نیاز نیز از جمله سختی های کار به حساب می آمد .
۱-۱۲. سازماندهی تحقیق
فصل اول این تحقیق به تشریح کلیات تحقیق که طرح مسأله، ضرورت تحقیق، هدف تحقیق و تاریخچه بحث را شامل می شود، پرداخته و فصل دوم به نقد سرمایه داری در چارچوب نظری با مروری بر نظریات متفکران و سپس جمع بندی آنها در قالب چارچوب مفهومی اختصاص یافته است. فصل سوم؛ با نگاهی به مهمترین جنبش های اجتماعی در آمریکا به مسئله جنبش وال استریت به طور واضح تری می پردازد و در فصل چهارم به بررسی تحلیلی و آماری ریشه های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی تبعیض و نابرابری در آمریکا اختصاص یافته و در نهایت در نتیجه گیری خلاصه ای از تحقیق حاضر و نتایج به دست آمده مورد جمع بندی قرار می گیرد.
فصل دوم:
بررسی مبانی نظری نقد نظام سرمایه داری و بحران‌های ناشی از آن

۱

همراهان سفر

بخش سوم: سوال ۴

۱

محدودیت­های درون فردی

دین، نگرش و اعتقادات

بخش چهارم: سوال ۳-۱

۳

اضطراب

بخش چهارم: سوال ۴

۱

سوالات جمعیت­شناختی

بخش پنجم: سوال ۹-۱

۹

۶-۳ روایی و پایایی ابزار گردآوری داده ­ها
هنگامی که کار پژوهش به پایان می­رسد، اولین پرسشی که به عمل می ­آید درباره اعتبار و قابلیت اعتماد یافته­ ها است. لذا «روایی^[۱۴۲]» و «پایایی^[۱۴۳]» دو مفهوم اساسی هستند که آشنایی پژوهشگر با معانی و انواع آنها از ضرورت­های پژوهش است (خاکی، ۱۳۹۰: ۲۲۹).
۱-۶-۳ روایی
مفهوم روایی به این سوال پاسخ می­دهد که ابزار اندازه ­گیری (در اینجا، پرسشنامه) تا چه حد خصیصه مورد نظر را می­سنجد. بدون آگاهی از روایی پرسشنامه نمی­ توان به دقت داده ­های حاصل از آن اطمینان داشت (سرمد و دیگران، ۱۳۹۰: ۱۷۰).
روایی محتوایی این اطمینان را به وجود می ­آورد که مقیاس، شامل مجموعه ­ای از موردهای کافی برای استفاده از مفهوم (متغیر) است و با این پرسش­ها پیگیری می­ شود: آیا مقیاس مورد نظر، مناسب اندازه ­گیری متغیر است؟ آیا «متخصصان» تأیید می­ کنند که ابزار همان مفهوم یا متغیر را می­سنجد؟ (خاکی، ۱۳۹۰: ۲۳۰).

روایی پرسشنامه، با پاسخ مثبت اساتید محترم به سوالات بالا، و مصاحبه با تعدادی از اعضای جامعه، مورد تأیید قرار گرفت.
۲-۶-۳ پایایی پرسشنامه
پایایی مقیاس به این موضوع برمی‌گردد که تا چه اندازه می‌توان با تکرار اندازه‌گیری، به نتایجی یکسان دست یافت. پایایی، با اندازه‌گیری مکرر سازه یا متغیر مورد علاقه، به دست می‌آید. هر چه درجه همبستگی بین امتیازات حاصل از اندازه‌گیری بیشتر باشد، پایایی مقیاس بیشتر است. روش آلفای کرونباخ^[۱۴۴] مهم­ترین روش سنجش پایایی ابزار گردآوری داده ­ها می­باشد که از طریق نرم­افزار SPSS می­توان آن را محاسبه نمود. اگر مقدار آلفای کرونباخ کمتر از ۷۰درصد باشد، پایایی قابل تأیید نیست، و هر چه مقدار این شاخص بیشتر از ۷۰درصد باشد پایایی بهتری را نشان می‌دهد. در این پژوهش برای سنجش پایایی پرسشنامه، از ضریب آلفای کرونباخ برای ۳۱ نمونه نخست استفاده شده است. ضریب آلفای کرونباخ پژوهش در جدول ۳-۳ نشان داده شده است. به دلیل بیشتر بودن این ضریب از ۷۰ درصد است، پایایی پرسشنامه تأیید می­ شود.
جدول ۳-۳: محاسبه آلفای کرونباخ به منظور سنجش پایایی ابزار اندازه ­گیری

متغیرهای پنهان

آلفای کرونباخ (تعداد= ۳۰)

محدودیت­های درون فردی

۸۱۳/۰

محدودیت­های میان فردی

۸۰۹/۰

محدودیت­های ساختاری

۸۱۰/۰

و- همبستگی میان سازه­های مدل رفتار برنامه­ ریزی شده بر حسب محل زندگی
بر اساس نتایج مندرج در جدول ۷-۴، می توان چنین بیان نمود بین سازه های نظریه رفتار برنامه­ ریزی شده بر حسب روستایی بودن بین “نگرش” با “هنجارذهنی"، “نیت رفتاری “، “خودکارآمدی” و “رفتار” همبستگی معنی­داری وجود ندارد. همچنین بین “هنجارذهنی” با “نیت رفتاری ” همبستگی معنی­دار و مثبتی در سطح یک درصد وجود دارد، به این معنی که هر چقدر هنجارذهنی افراد در زمینه گرد و غبار بیشتر باشد، نیت رفتاری آنها برای اتخاذ رفتارهای مقابله­ای قوی­تر می­ شود. اما با متغیر “خودکارآمدی” و “رفتار” همبستگی معنی­داری وجود ندارد، و بین “نیت رفتاری ” با “خودکارآمدی” و “رفتار” هیچگونه همبستگی معنی­داری وجود ندارد. همچنین بین خودکارآمدی با رفتار همبستگی مثبت و معنی داری در سطح پنج درصد وجود دارد. به عبارت دیگر هر چقدر خودکارآمدی افراد بیشتر باشد رفتار مثبت­تری جهت مقابله با اثرات گرد و غبار انجام می دهند. همچنین بر حسب شهری بودن بین “نگرش” با “هنجارذهنی"، “نیت رفتاری ” و “رفتار” همبستگی مثبت و معنی داری در سطح یک درصد وجود دارد و با “خودکارآمدی” هیچگونه همبستگی معنی­داری وجود ندارد. به عبارت دیگر هر چقدر نگرش مثبت تر باشد هنجار ذهنی و نیت رفتاری و رفتار افراد برای اتخاذ رفتارهای مقابله­ای در مواجهه با گرد و غبار بیشتر و قوی­تر می­باشد. همچنین بین “هنجارذهنی” با “نیت رفتاری ” و “خودکارآمدی” همبستگی مثبت و معنی­داری در سطح یک درصد وجود دارد، به این معنی که هر چقدر هنجار ذهنی افراد در زمینه گرد و غبار بیشتر باشد، نیت رفتاری و خود کارآمدی آنها برای اتخاذ رفتارهای مقابله­ای قوی­تر می­ شود. اما با سازه “رفتار” همبستگی معنی داری وجود ندارد، و بین “نیت رفتاری ” با “رفتار” همبستگی مثبت و معنی داری در سطح یک درصد وجود دارد. اما با “خودکارآمدی” هیچگونه همبستگی معنی­داری وجود ندارد. همچنین بین “خودکارآمدی” با “رفتار” همبستگی مثبت و معنی­داری در سطح یک درصد وجود دارد. به عبارت دیگر هر چقدر خودکارآمدی افراد بیشتر باشد رفتار مثبت­تری جهت مقابله با اثرات گرد و غبار انجام می دهند. این نتایج در تطابق با نتایج( علیدوستی و توسلی، ۱۳۹۲؛ دوستی فر و همکاران، ۱۳۹۲؛ مشکی و همکاران، ۱۳۹۲؛ پاکزاد و همکاران، ۱۳۹۲؛ علیدوستی و معظمی گودرزی، ۲۰۱۰، مظلومی و همکاران، ۲۰۱۰؛ باقیانی مقدم و همکاران، ۲۰۱۰؛ توین و همکاران، ۲۰۰۷) و دارای عدم تطابق با نتایج(مجدم و همکاران، ۱۳۹۲؛ سجادی هزاوه و شمسی، ۲۰۱۱) می­باشد.

۷-۴: همبستگی بین سازه­های نظریه رفتار برنامه ریزی شده بر حسب محل زندگی

شهر

روستا

متغیر

رفتار

خودکارآمدی

نیت رفتاری

هنجار ذهنی

نگرش

رفتار

خودکارآمدی

نیت رفتاری

هنجار ذهنی

نگرش

۱

۱

نگرش

۱

^**۲۸۲/۰

____

۶/۷

۵/۳

۵/۰

۱/۵

۱/۵

۳

۴/۴

۵/۲

۱/۵

۸

* معنی دار در سطح ۰۵/۰ و ** معنی دار در سطح۰۱/۰ می باشد.
۴-۱-وزن تربرگ:
طبق نمودار۴-۱ در سطح معناداری ۰٫۰۵ می توان پذیرفت که:
الف) در تیمارهای ترکیبی کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۳ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۵ بار آبیاری، پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۳ بار آبیاری، پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۶ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۶ بار آبیاری؛ میانگین وزن تر برگ یکسان است.
ب)در تیمارهای ترکیبی پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۶ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۶ بار آبیاری، پرلیت ۱۰۰ درصد با ۶ بار آبیاری؛ میانگین وزن تر برگ یکسان است.
نمودار۴-۱ میانگین های وزن تر برگ برای نه سطح مختلف تیمارهای ترکیب

۴-۲-وزن خشک برگ:
طبق نمودار۴-۲ در سطح معناداری ۰٫۰۵ می توان پذیرفت که:
الف) در تیمارهای ترکیبی کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۶ بار آبیاری، پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۳ بار آبیاری، پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۵ بار آبیاری؛ میانگین وزن خشک برگ یکسان است.
ب)در تیمارهای ترکیبی پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با۶ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۵ بار آبیاری؛ میانگین وزن خشک برگ یکسان است.
نمودار۴-۲ میانگین های وزن خشک برگ برای نه سطح مختلف تیمارهای ترکیبی
۴-۳- وزن ترمیوه:
طبق نمودار۴-۳ در سطح معناداری ۰٫۰۵ می توان پذیرفت که:
الف)در تیمارهای ترکیبی پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۳ بار آبیاری، پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۶ بار آبیاری؛ میانگین وزن تر میوه یکسان است.
ب)در تیمارهای ترکیبی کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۵ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۳ بار آبیاری، پرلیت ۱۰۰ درصد با ۶ بار آبیاری؛ میانگین وزن تر میوه یکسان است.
ج)در تیمارهای ترکیبی پرلیت ۱۰۰ درصد با ۳ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۶ بار آبیاری؛ میانگین وزن تر میوه یکسان است.
نمودار۴-۳ میانگین های وزن تر میوه برای نه سطح مختلف تیمارهای ترکیبی
۴-۴- وزن خشک میوه:
طبق نمودار۴-۴ در سطح معناداری ۰٫۰۵ می توان پذیرفت که: در تیمارهای ترکیبی پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۶ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۵ بار آبیاری؛ میانگین وزن خشک میوه یکسان است.
نمودار۴-۴ میانگین های وزن خشک میوه برای نه سطح مختلف تیمارهای ترکیبی
۴-۵-قطر میوه:
طبق نمودار۴-۵ در سطح معناداری ۰٫۰۵ می توان پذیرفت که:
الف) در تیمارهای ترکیبی کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۶ بار آبیاری، پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۶ بار آبیاری؛میانگین قطر میوه یکسان است.
ب) در تیمارهای ترکیبی پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۶ بار آبیاری، پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۳ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۳ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۵ بار آبیاری؛ میانگین قطر میوه یکسان است.
ج) در تیمارهای ترکیبی پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۳ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۳ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۵ بار آبیاری، پرلیت ۱۰۰ درصد با ۶ بار آبیاری، پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۵ بار آبیاری؛ میانگین قطر میوه یکسان است.
نمودار۴-۵ میانگین های قطر میوه برای نه سطح مختلف تیمارهای ترکیبی
۴-۶- طول میوه:
طبق نمودار۴-۶ در سطح معناداری ۰٫۰۵ می توان پذیرفت که:
الف) در تیمارهای ترکیبی کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۳ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۶ بار آبیاری، پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۳ بار آبیاری؛ میانگین طول میوه یکسان است.
ب) در تیمارهای ترکیبی پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۶ بار آبیاری، پرلیت ۱۰۰ درصد با ۶ بار آبیاری، پرلیت ۱۰۰ درصد با ۳ بار آبیاری؛ میانگین قطر میوه یکسان است.
نمودار۴-۶ میانگین های طول میوه برای نه سطح مختلف تیمارهای ترکیبی
۴-۷- کلروفیل کل:
طبق نمودار۴-۷ در سطح معناداری ۰٫۰۵ می توان پذیرفت که:
الف) در تیمارهای ترکیبی پرلیت ۱۰۰ درصد با ۳ بار آبیاری، پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۵ بار آبیاری، پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۳ بار آبیاری؛ میانگین کلروفیل برگ یکسان است.
ب) در تیمارهای ترکیبی پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۳ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۵ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۳ بار آبیاری؛ میانگین کلروفیل برگ یکسان است.
ج) در تیمارهای ترکیبی کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۵ بار آبیاری، کوکوپیت ۱۰۰ درصد با ۳ بار آبیاری، پرلیت ۵۰ درصد و کوکوپیت ۵۰ درصد با ۶ بار آبیاری؛ میانگین کلروفیل برگ یکسان است.
نمودار۴-۷ میانگین های کلروفیل برگ برای نه سطح مختلف تیمارهای ترکیبی
۴-۸- آنتوسیانین:

۳۴۷

در جدول زیر، نتایج مربوط به ضرایب رگرسیونی را نشان می دهد. ضریب استاندارد بتا نشان دهنده سهم نسبی متغیر مستقل در تبیین متغیر وابسته می باشد. ضریب استاندارد بتا برای متغیر مستقل آموزش فرهنگی اجتماعی هر فرد ۰.۲۸۳ می باشد، که بیانگر تاثیر مستقیم و نسبتا متوسط آموزش فرهنگی اجتماعی هر فرد بر عملکرد ابتکار و خلاقیت هر فرد می باشد. به دیگر سخن تغییر یک انحراف معیار در متغیر آموزش فرهنگی اجتماعی هر فرد، باعث تغییر ۰.۲۸۳ انحراف معیار در متغیر وابسته عملکرد ابتکار و خلاقیت هر فرد خواهد شد. سایر متغیرهای مستقل از بتای استاندارد بالایی برخوردار نمی باشند.

آماره t و sig جهت آزمون فرض تساوی هر یک از ضرایب ستون بتا با عدد صفر مورد استفاده قرار می گیرد. اگر فرض برابری با صفر رد شد، در این صورت این ضریب، معنادار بوده و در مدل باقی می ماند. از آنجا که سطح معناداری پارامتر و ضریب رگرسیون متغیر مستقل آموزش فرهنگی اجتماعی کمتر از ۰.۰۵ می باشد، بنابراین فرض تساوی این دو ضریب با عدد صفر رد می شود و این دو در مدل باقی می مانند ولی سه متغیر مستقل دیگر به خاطر عدم معناداری از مدل خارج می شوند.
البته در رگرسیون چندگانه خطی، باید آزمون هم خطی بین متغیرهای مستقل نیز صورت پذیرد تا مشخص شود که بین متغیرهای مستقل رابطه هم خطی وجود ندارد؛ چه اینکه در صورت وجود هم خطی بین متغیرهای مستقل، مدل رگرسیون اعتبار بالایی نخواهد داشت. برای بررسی میزان هم خطی بین متغیرهای مستقل، به آماره های تولرانس و عامل تورم واریانس (VIF) در جدول زیر توجه می شود. آمار تولرانس بین صفر و یک در نوسان بوده و هر چه به یک نزدیکتر باشد، میزان هم خطی کمتر است. شاخص عامل تورم واریانس نیز از تقسیم عدد یک بر شاخص تولرانس به دست می آید. هر چه مقدار این شاخص از عدد ۲ بیشتر باشد، میزان هم خطی بیشتر خواهد بود. حال با توجه به نتایج جدول زیر می توان گفت که میزان هم خطی بودن بین متغیرهای مستقل در حد پایینی قرار داشته و مدل رگرسیونی، از این حیث مدل خوبی می باشد. (همچنین می توان برای آزمون هم خطی از آماره های مقدار ویژه و شاخص وضعیت نیز استفاده کرد که در ادامه خروجی مرتبط در رگرسیون می آید. بدین منظور به پیوست خروجی آماری مراجعه شود.)
جدول ۴-۱۸ : ضرایب رگرسیونی

ضرایب مدل

Unstandardized Coefficients

Standardized Coefficients

t

Sig.

Collinearity Statistics

معناداری ضرایب رگرسیون

B

Std. Error

Beta

Tolerance

VIF

مقدار ثابت

۲.۶۸۳

.۰۲۴

۱۱۱.۳۳۱

.۰۰۰

بلی

آموزش عمومی

.۰۰۰

.۰۰۱

.۰۰۹

.۱۵۳

.۸۷۸

.۷۳۷

۱.۳۵۷

خیر