۱-۱۶- قلمرو زمانی تحقیق
قلمرو زمانی تحقیق حاضر، نیمه دوم سال ۹۳ میباشد.
۱-۱۷- سازماندهی و چگونگی ارتباط مباحث
تحقیق حاضر مبتنی بر پنج فصل به شرح ذیل میباشد:
فصل اول: شامل کلیات تحقیق است که در آن به ضرورت و اهمیت موضوع، اهداف، سوالات، فرضیه ها و … اشاره می شود.
فصل دوم: شامل ادبیات موضوعی تحقیق در مورد مفاهیم رفتار شهروندی سازمانی، سرمایه اجتماعی و پیروی سازمانی است.
فصل سوم: شامل توضیحاتی در مورد روش تحقیق پژوهش حاضر است که در آن به جامعه آماری، روش نمونه گیری، حجم نمونه، روشها و فنون آماری و… پرداخته می شود.
فصل چهارم: شامل تجزیه و تحلیل داده های جمعآوری شده به وسیله پرسشنامه و آزمون فرضیات تحقیق است.
فصل پنجم: شامل بیان نتایج و ارائه پیشنهادات براساس یافتههای تحقیق است.
فصل دوم
ادبیات و پیشینه پژوهش
۲-۱- مقدمه
در این فصل به بررسی و شناخت متغیرهای تحقیق پرداخته شده است . هر یک از متغیرهای سرمایه اجتماعی ، پیروی سازمانی و رفتار شهروندی سازمانی بطور جداگانه تعریف و ویژگی های آنها بیان گردیده است . و در پایان مروری بر تحقیقات صورت گرفته در مورد متغیرها و همچنین مدل مفهومی پژوهش ارائه شده است .
۲-۲- گفتار یک : سرمایه اجتماعی
۲-۲-۱- مقدمه سرمایه اجتماعی:
مفهوم سرمایه اجتماعی در سالهای اخیر در حوزه های گوناگون علوم اجتماعی ،اقتصاد و اخیرا در علوم سیاسی مطرح شده است .سرمایه اجتماعی عبارت است از ارتباطات و شبکه های اجتماعی که می توانند حس همکاری و اطمینان را در میان افراد یک جامعه پدید آورند. در این میان نباید از نقش نهادهای مدنی و دمکراتیک و نیز نقش دولت در گشودن چنین فضاهایی غافل شد . به هر روی ،امروز بر جامعه شناسان ثابت شده یکی از ابعاد مهم هر توسعه ای توجه به سرمایه های اجتماعی است . از این رو سرمایه اجتماعی ،یکی از مهمترین شاخصه های رشد و توسعه هر جامعه ای به شمار می آید .(غفور شیخی۱۳۸۸)
امروزه سرمایه اجتماعی نقشی بسیار مهمتر از سرمایه فیزیکی و انسانی در جوامع ایفا می کند و شبکه های روابط جمعی و گروهی انسجام بخش میان انسان ها و سازمان هاست . از این رو در غیاب سرمایه اجتماعی ، سایر سرمایه ها اثر بخشی خود را از دست میدهند و بدون سرمایه اجتماعی پیمودن راه های توسعه و تکامل فرهنگی و اقتصادی ناهموار و دشوار می شود. (محمد مبشری:۱۳۸۷)
در دیدگاه های سنتی مدیریت توسعه ،سرمایه های اقتصادی ،فیزیکی و نیروی انسانی مهمترین نقش را ایفا می کردند اما در عصر حاضر برای توسعه بیشتر از آنچه به سرمایه اقتصادی،فیزیکی و انسانی نیازمند باشیم به سرمایه اجتماعی نیازمندیم زیرا بدون این سرمایه ، استفاده از دیگر سرمایه ها ابتر می مانند و تلف می شوند . از این رو موضوع سرمایه اجتماعی به عنوان یک اصل اساسی برای نیل به توسعه پایدار محسوب شده و حکومت ها باید ابزار لازم جهت بهبود و تقویت سرمایه اجتماعی را فراهم سازند . از این روست که موضوع سرمایه اجتماعی محور اصلی مدیریت سازمان ها محسوب شده و مدیرانی موفق قلمداد میشوند که بتوانند در ارتباط با جامعه به تولید و توسعه سرمایه اجتماعی بیشتری نائل گردند . دولت مردانی موفق قلمداد می شوند که بتوانند با اتخاذ سیاست های لازم و ارائه راه کارهای مناسب زمینه های نیل به این اهداف را فراهم سازند. (رحمانی ،کاوسی :۱۳۸۷)
در گذشته سرمایه انسانی مهمترین سرمایه سازمان بود . در اینکه ” سرمایه انسانی ” در موفقیت یک سازمان و یک ملت اهمیت استراتژیک ویژه ای را دارا می باشد ، تردیدی نیست ، ولی این سرمایه زمانی از اولویت بالایی برخوردار است که منسجم و یکپارچه شود و این یکپارچگی در سایه همبستگی ،همکاری ، تعاون و اعتماد متقابل به وجود می آید و در این صورت سرمایه انسانی به سرمایه اجتماعی مبدل می شود و این سرمایه است که سینرژی زاست ، در غیر اینصورت ، سرمایه های انسانی حتی اگر در سازمان و یا در کشور ماندگار شوند و فرار نکنند ، ایجاد سینرژی منفی می کنند. (میرسپاسی ۱۳۸۳)
۲-۲-۲- معرفی سرمایه اجتماعی:
سرمایه اجتماعی از مفاهیم نوینی است که امروزه در جامعه شناسی و اقتصاد ، و به تازگی در مدیریت و سازمان به صورت گسترده ای مورد استفاده قرار گرفته است و این مفهوم به پیوندها و ارتباطات میان اعضای یک شبکه به مثابه منبع با ارزشی که با خلق هنجارها و اعتماد متقابل موجب تحقق اهداف اعضاء می شود ، اشاره دارد . انسان به طور ذاتی در تعامل و تقابل با دیگران نیازهای خود را برطرف ساخته و گذران امور می کند . اثرات این کنش های متقابل و نقش آنها تا حدی است که حذف آن ، زندگی را غیرممکن می سازد . اما در این میان دانشمندان علوم اجتماعی با نگرشی کنجکاوانه در جوامع به شناسایی این کنش ها پرداخته و به مجموع عواملی پی برده اند که آن را سرمایه اجتماعی نامیده اند . مفهوم سرمایه اجتماعی در برگیرنده مفاهیمی همچون اعتماد ، همکاری و همیاری میان اعضای یک گروه یا یک جامعه است که نظام هدفمندی را شکل میدهند و آنها را به سوی دستیابی به اهداف ارزشمند هدایت می کند . از این رو شناخت عوامل موثر در تقویت یا تضعیف سرمایه اجتماعی می تواند در گسترش ابعاد سرمایه اجتماعی کمک نموده و موجب افزایش عملکرد اجتماعی و اقتصادی افراد در جوامع میگردد .( باقر ساروخانی ۱۳۷۰)
سرمایه اجتماعی منابعی است که در درون شبکه های ارتباطی در دسترس است . این منابع شامل اطلاعات ، اندیشه ها ،راهنمایی ها ،فرصت های کسب و کار ،سرمایه های مالی ، قدرت و نفوذ ، پشتیبانی احساسی ، خیرخواهی ، اعتماد و همکاری می باشد . کلمه ” اجتماعی ” در عنوان سرمایه اجتماعی ، دلالت می کند که این منابع ،خود دارایی های شخصی محسوب نمی شود و هیچ فردی به تنهایی مالک آنها نیست . این منابع در دل شبکه های روابط قرار گرفته اند . اگر شما سرمایه های انسانی را آنچه که شما می دانید فرض کنید (مجموع دانش ،مهارت و تجارب شما) پس دسترسی به سرمایه اجتماعی به کسانی که شما می شناسید بستگی دارد ، یعنی اندازه ،کیفیت و گوناگونی شبکه های کسب و کار و شبکه های ارتباطی شخصی شما در آن موثر است . اما فراتر از آن ، سرمایه اجتماعی به کسانی که شما نمی شناسید هم بستگی دارد ، البته اگر شما به طور غیر مستقیم به وسیله شبکه هایتان با آنها در ارتباط باشید .واژه “سرمایه ” دلالت می کند که سرمایه اجتماعی همانند سرمایه انسانی یا سرمایه اقتصادی ماهیتی مولد و زاینده دارد ؛ یعنی ما را قادر می سازد ارزش ایجاد کنیم ،کارها را انجام دهیم ، به اهدافمان دست یابیم ، ماموریت هایمان را به اتمام برسانیم و به سهم خویش به دنیایی که در آن زندگی می کنیم ، کمک کنیم . بطور کلی مفهوم سرمایه اجتماعی از دو واژه “سرمایه ” و ” اجتماع ” تشکیل شده است که این دو واژه به این مسئله دلالت دارند که اولاً این مفهوم ماهیتی زاینده داشته و ثانیاً فردی نمی باشد. (واین بیکر:۱۳۸۱)
سرمایه اجتماعی اشاره به منابع بالقوه و بالفعل ، ملموس و غیر ملموس جاسازی شده در جامعه است . مجموع این منابع در دسترس فردی در جامعه و به طور کلی با فرض جامعه به عنوان یک کالای عمومی فرصت هایی را برای اداره و بسیج منابع از طریق عضویت در شبکه فراهم می سازد . تفاوت در توانایی های بالقوه در عمق بخشیدن به کمیت و کیفیت روابط ، نتایج متفاوتی از سرمایه اجتماعی در برخواهد داشت . هر جامعه با پیوند شبکه های اجتماعی منسجم باعث پرورش روح اعتماد به نفس و تفکر خلاق در بین اعضایش خواهد شد (چان چیندیا ۲۰۰۷). از دیگر مقوله های مطرح در این حوزه ،سنجش میزان سرمایه اجتماعی است ، زیرا جوامعی که در جهت بهبود و تقویت سرمایه اجتماعی خود گام بر میدارند نیازمند ارزیابی اقدامات خود می باشند و این ممکن نخواهد بود مگر آنکه ، بتوانند روند صعودی یا سقوط اجتماعی را در اجتماع خود تخمین بزنند .
۲-۲-۲-۱- تعاریف سرمایه اجتماعی :
در مورد سرمایه اجتماعی تعاریف مختلفی ارائه گردیده که در زیر به شرح چند مورد آن پرداخته شده است :
به نظر نهاپیت و گوشال[۲] سرمایه اجتماعی جمع منابع بالفعل و بالقوه در دسترس افراد که ناشی از شبکه روابط متقابل متعلق به فرد یا واحد اجتماعی است ،می باشد . سرمایه اجتماعی هم شامل شبکه و هم شامل دارایی هایی است که احتمال بسیج شدن آن از طریق شبکه ها وجود دارد . نهاپیت و گوشال سرمایه اجتماعی را عاملی موثر در ایجاد و مشارکت در دانش سازمانی می دانند. (نهاپیت و گوشال : ۱۹۹۸)
پاتنام یکی از محققین اخیر سرمایه اجتماعی ، سرمایه اجتماعی را مجموعه ای از مفاهیمی مانند : اعتماد ، هنجارها و شبکه ها می داند که موجب ایجاد ارتباط و مشارکت بهینه اعضای یک اجتماع می شود و در نهایت منافع متقابل آنان را تامین خواهد کرد . او سرمایه اجتماعی را وسیله ای برای رسیدن به توسعه سیاسی و اجتماعی ، در نظام های مختلف سیاسی میداند و تاکید عمده وی بر مفهوم اعتماد می باشد .(رحمانی ، کاوسی ۱۳۸۷)
اواکاکس سرمایه اجتماعی را این گونه تعریف می کند : فرایندهای بین فردی ، که اعتماد و هنجارهای اجتماعی و شبکه روابط را می سازد و همکاری و هماهنگی متقابل را تسهیل می کنند. (رحمانی و کاوسی :۱۳۸۷)
به اعتقاد گرین سرمایه اجتماعی مجموعه ای از نهادها ، اعمال ، ابزارها و رفتارهای یاد گرفته شده که گروه ها و افراد را قادر می سازد تا فضای فیزیکی را کارآمد و فضای فرهنگی و اجتماعی را اثربخش نماید. (گرین ۲۰۰۱)
فوکویاما سرمایه اجتماعی را یک هنجار اجتماعی معرفی می کند . به نظر او سرمایه اجتماعی مجموعه هنجارهای موجود در سیستم های اجتماعی است که موجب ارتقای سطح همکاری اعضای آن جامعه گردید ه و موجب پایین آمدن سطح هزینه های تبادلات و ارتباطات میگردد یعنی فوکویاما سرمایه اجتماعی را به عنوان توانایی افراد برای کار با یکدیگر در جهت اهداف عمومی در گروه ها و سازمان ها تعریف می کند . (فوکویاما:۱۹۹۹)
بانک جهانی نیز سرمایه اجتماعی را پدیده ای می داند که حاصل تاثیر نهادهای اجتماعی ، روابط انسانی و هنجارها بر روی کمیت و کیفیت تعاملات اجتماعی است و تجارب این سازمان نشان داده است که این پدیده تاثیر قابل توجهی بر اقتصاد و توسعه کشورهای مختلف دارد. (ازکیا و غفاری ۱۳۸۳)
سرمایه اجتماعی را میتوان حاصل پدیده های ذیل در یک سیستم اجتماعی دانست :
اعتماد متقابل ؛ تعامل اجتماعی متقابل ،گروه های اجتماعی ، احساس هویت جمعی و گروهی ، احساس وجود تصویری مشترک از آینده ، کار گروهی (فلورا:۱۹۹۹)
سرمایه اجتماعی یک مجموعه از نهادهای زیر بنایی اجتماع نیست ، بلکه حلقه اتصال دهنده افراد در قالب نهادها ، شبکه ها و تشکل های داوطلبانه است .توجه به نقش مهم سرمایه اجتماعی تاثیر مطلوب و کارسازی حتی بر رسمی ترین روابط نهادی و ساختارهایی مانند دولت ،رژیم سیاسی ،حاکمیت قانون ، سیستم قضایی و آزادی شهروندی خواهد داشت . سرمایه اجتماعی به عنوان یک متغیر اقتصادی منتج از ویژگی های فرهنگی یک سیستم اجتماعی است . به بیان دیگر سرمایه اجتماعی تبلور اقتصادی فرهنگ اجتماعی یا سازمانی مبتنی بر اعتماد و مشارکت افراد است. (مهدی اختر محققی:۱۳۸۵)
سرمایه اجتماعی با کارکردش نیز تعریف می شود . سرمایه اجتماعی شی واحدی نیست بلکه انواع چیزهای گوناگونی است که دو ویژگی مشترک دارند : همه آنها شامل جنبه ای از یک ساخت اجتماعی هستند و کنش های معین افرادی را که در درون ساختار هستند تسهیل می کنند . سرمایه اجتماعی مانند اشکال دیگر سرمایه مولد است و دستیابی به هدف های معین را که در نبودن آن دست یافتنی نخواهد بود ، امکان پذیر می سازد . سرمایه اجتماعی که در تسهیل کنش های معینی ارزشمند است ، ممکن است برای کنش های دیگر بی فایده یا حتی زیان آور باشد. (رحمانی و کاوسی :۱۳۸۷)
۲-۲-۲-۲- اهمیت سرمایه اجتماعی:
در دو دهه اخیر مفهوم سرمایه اجتماعی در زمینه ها و اشکال گوناگونی به عنوان یکی از کانونی ترین مفاهیم ، ظهور و بروز یافته است ، هر چند شور و شوق زیادی در بین صاحبنظران و پژوهشگران مشابه چارچوب مفهومی و ابزار تحلیلی ایجاد کرد .لیکن نگرش ها ،دیدگاه ها و انتظارات گوناگونی را نیز دامن زده است . افزایش حجم قابل توجه پژوهش ها در این حوزه بیانگر اهمیت و جایگاه سرمایه اجتماعی در سپهر های متفاوت اجتماعی است . لستر معتقد است که حداقل دو انگیزه اولیه در محیط کاری وجود دارد که افراد ، سازمان ها و دولت را ملزم می کند تا به آثار و اهمیت سرمایه اجتماعی و تاثیر آن بر رشد اقتصادی و موفقیت سازمانی توجه کنند ، ۱- اهمیت سازمان بر مبنای دانش ۲- رشد اقتصاد شبکه ای شده (لستر :۲۰۰۰)
به طور کلی میزان سرمایه اجتماعی در هر گروه یا جامعه ای نشان دهنده میزان اعتماد افراد به یکدیگر است .همچنین وجود میزان قابل قبولی از سرمایه اجتماعی موجب تسهیل کنش های اجتماعی می شود ، به طوری که در مواقع بحرانی میتوان برای حل مشکلات از سرمایه اجتماعی بعنوان اصلی ترین منبع حل مشکلات و اصلاح فرایندهای موجود سود برد . از این رو شناسایی عوامل موثر در تقویت یا تضعیف سرمایه اجتماعی اهمیت بسزایی دارد. (محمد مبشری :۱۳۸۷)
اگر سرمایه اجتماعی را ارتباط و شبکه های اجتماعی ای که می توانند اطمینان و حس همکاری را در میان افراد حاضر در شبکه های مورد بحث ایجاد کنند بدانیم ، آنچه بیش از پیش اهمیت پیدا می کند نقش نهادهای جامعه مدنی در تشکیل این سرمایه است . اگر ما مانند عنصری از سازمان به صورت همیشگی همدیگر را ملاقات کنیم احساس مسئولیت نسبت به همدیگر در ما پیدا می شود و می توانیم به همدیگر اعتماد کرده و در نهایت با هم همکاری کنیم . برای اینکه احساس اطمینان در بین باشد لازم است که ما همدیگر را ملاقات کنیم و ارتباط مدام با هم داشته باشیم . یکی از مهمترین و اصلی ترین مزیت سرمایه اجتماعی تسهیل درجریان اطلاعات میان اعضای شبکه ها و سازمان ها با حداقل هزینه و کمترین زمان ممکن ، می باشد. (سید مهدی الوانی :۱۳۸۷).
۲-۲-۲-۲-۱- سرمایه اجتماعی در سازمان :
امروزه در کنار سرمایه های انسانی ، مالی ، اقتصادی ، سرمایه دیگری در سازمان ها و جوامع ، مطرح شده است که بعنوان سرمایه اجتماعی شناخته می شود . این مفهوم ، از مفاهیم نوین در جامعه شناسی است که ارتباط بسیار نزدیکی با سرمایه انسانی به عنوان مهم ترین منبع سازمان ها دارد .
سرمایه اجتماعی ، بستر بسیار مناسبی را برای بهره برداری و بهره وری نیروی انسانی در سازمان های مختلف فراهم می آورد . از سوی دیگر ، بهره گیری از سرمایه های دیگر سازمانی نیز در پرتو این سرمایه امکان پذیر است و همین نکته بر اهمیت این سرمایه در سازمان اشاره دارد . امروزه آنچه به عنوان ” مزیت سازمانی ” نامیده می شود قابلیت آن سازمان خاص در ایجاد و به اشتراک گذاری دانش در مجموعه روابط اجتماعی آن سازمان می باشد که از طریق توسعه سرمایه اجتماعی و ایجاد مراکز جدید فکری است که منجر به توسعه سطح بالایی از سرمایه اجتماعی خواهد شد. (نهاپیت و گوشال :۱۹۹۸)
برخی معتقدند این مفهوم به پیوندها و ارتباط ها میان اعضای یک شبکه ، به عنوان منبع با ارزش اشاره دارد که با خلق هنجارها و اعتماد متقابل ، موجب تحقق اهداف اعضاء می شود .
سرمایه اجتماعی ، نقشی بسیار مهم تر از سرمایه فیزیکی (مادی ) و انسانی در سازمان ها و جوامع ایفا می کند و شبکه های روابط جمعی و گروهی، انسجام بخش میان ” انسان ها ” و “سازمان ها با انسان ها” و ” سازمان ها با سازمان ها “است . و بدون سرمایه اجتماعی ، سایر سرمایه ها ، اثر بخشی خود را از دست می دهد .
برخلاف سرمایه سنتی ، این سرمایه ، در عمل با استفاده کردن و با به کار بردن ، افزایش می یابد .
در گذشته ، سرمایه اجتماعی یک شایستگی ضروری برای سازمان ها محسوب نمی شد ، اما در حال حاضر ، تغییرات پر شتاب محیطی فناوری اطلاعات ، نیازهای رو به رشد برای اطلاعات و آموزش ، نیازهای ضروری برای نوآوری و خلاقیت ،پیشرفت مداوم ، تغییر به سوی طراحی ساختار سازمان های مسطح و منعطف ،ارتباط بین سازمان ها و شبکه مشتریان ،تامین کنندگان و رقبا ایجاب می کند که رهبران سازمان ها سرمایه اجتماعی را به منزله یک شایستگی مشخص سازمانی ایجاد کنند .
رونالد بِرت معتقد است سرمایه اجتماعی بر سیما و ترکیب اجتماعی سازمان اشاره می کند که از طریق آن ، ویژگی هایی همچون اعتماد ،هنجارها و باورهای مشترک و نیز شبکه (برای بهبود قابلت ها و تسهیل هماهنگی در عمل ) شکل می گیرد . سرمایه اجتماعی را میتوان حاصل روابط مبتنی بر تفاهم و اعتماد بین کارکنان و مدیران سازمان دانست و آن را مجموع منابعی که در ذات روابط اجتماعی سازمان به وجود می آیند و زندگی اجتماعی ر ادر سازمان ، دلنشین تر و مطلوب تر می سازند ، اطلاق کرد. با بهره گرفتن از سرمایه اجتماعی می توانیم متوجه شویم که چرا یک سازمان یا مجموعه به صورت موفقیت آمیز حرکت می کند و چرا سازمانی در مسیر شکست قرار دارد .
سرمایه اجتماعی بر همکاری و هماهنگی نیروهای انسانی سازمان و هنجارهایی که همکاری و هماهنگی در سازمان را افزایش می دهند ، تاکید دارد. با دقت در تعاریف سرمایه اجتماعی متوجه خواهیم شد که این مفهوم ،بر مفاهیمی همچون : اعتماد ، همکاری و روابط متقابل بین اعضای یک سازمان و گروه ، تکیه و تاکید می کند .
۲-۲-۲-۳- تئوریهای سرمایه اجتماعی :
برآورد f
معناداری f
T
درجه آزادی
سطح معناداری
سابقه شغلی
پرستاران
۰۸/۱۱
۹۸/۵
۸۸/۵
۰۲/۰
۶۱/۴-
۱۴۰/۹۲
۰۰۱/۰
معلمان
۴۶/۱۷
۷۴/۷
در محاسبه تفاوت سابقه شغلی، میزان برآورد F لوین که به منظور بررسی برابری واریانسهای دو گروه مورد استفاده قرار گرفته است، برابر با ۸۸/۵ میباشد که با توجه به سطح معناداری (۰۲/۰)، در سطح (۰۵/۰≥P) معنادار میباشد. بنابراین فرض برابری واریانسها رد میشود و باید از آزمون t مستقل در حالت واریانسهای نابرابر استفاده کنیم.
میزان t در محاسبهی تفاوت میانگینهای سابقه شغلی در دو گروه پرستاران و معلمان درحالت واریانسهای نامساوی، برابر با (۶۱/۴-) میباشد که با توجه به درجهی آزادی (۱۴۰/۹۲)، در سطح (۰۰۱/۰≥P)، معنادار میباشد. با مقایسهی میانگین سابقه شغلی در دو گروه (گروه پرستاران برابر با ۰۸/۱۱، گروه معلمان برابر با ۴۶/۱۷)، ملاحظه میگردد که بین میزان سابقه شغلی گروه پرستاران نسبت به گروه معلمان به طور معنادار تفاوت وجود دارد.
۲ـ۴ تحلیل یافته های تأییدی و استنباطی
در این بخش به منظور تحلیل اطلاعات از یک مدل آنالیز واریانس چند متغیره با بهره گرفتن از متغیرهای کمکی کوواریانس استفاده شده است. در این طرح تحلیلی، متـــغیرهای سرشت و منش (نوجویی، آسیبپرهیزیی، پاداش وابستگی، پشتکار، خودراهبری، همکاری و خودفراروی) به عنوان متغیر وابسته و گروه های پرستاران و معلمان و جنسیت (زنان و مردان) به عنوان متغیر مستقل وارد محاسبه شدند. همچنین از سن، سالهای تحصیلات رسمی و سابقه شغلی به عنوان متغیر کمکی و کوواریانس بهره گرفته شد. این مدل بهطور یکجا همه،ی ویژگیها را توضیح میدهد، که نتایج آنها به ترتیبی که در پی میآید ارائه شده است.
ابتدا در جدول ۷ـ۴ میانگین و انحراف استاندارد نمرات ویژگیهای سرشت و منش در دو گروه پرستاران و معلمان ارائه شده است، سپس در جدول ۸ـ۴ میانگین و انحراف استاندارد در گروه ها (پرستاران و معلمان) به تفکیک جنسیت (زنان و مردان) ارائه شده است. همچنین نتایج این تحلیل آماری در جدول ۸ـ۴ تحلیل واریانس نشان داده شده است.
جدول ۷ـ۴. میانگین و انحراف استاندارد ویژگیهای سرشت و منش
در گروه پرستاران و معلمان
خودفراروی
M (SD)
همکاری
M (SD)
خودراهبری
M (SD)
پشتکار
M (SD)
پاداشوابستگی
M (SD)
آسیبپرهیزی
M (SD)
نوجویی
M (SD)
جدول ۴-۲۸ اسامی زیرمعیارهای ملی ۱۱۷
جدول ۴-۲۹ میانگین نظر تمام خبرگان ۱۱۸
جدول ۴-۳۰ ماتریس نرمالیزه شده ۱۱۸
جدول ۴-۳۱ ماتریس روابط کل ۱۱۹
جدول ۴-۳۲ اهمیت و تاثیرگذاری معیارها(اعداد فازی) ۱۲۰
جدول ۴-۳۳ اهمیت و تاثیرگذاری معیارها(اعداد قطعی) ۱۲۰
جدول ۴-۳۴ اسامی زیرمعیارهای بین المللی ۱۲۱
جدول ۴-۳۵ میانگین نظر تمام خبرگان ۱۲۱
جدول ۴-۳۶ ماتریس نرمالیزه شده ۱۲۱
جدول ۴-۳۷ ماتریس روابط کل ۱۲۲
جدول ۴-۳۸ اهمیت و تاثیرگذاری معیارها(اعداد فازی) ۱۲۲
جدول ۴-۳۹ اهمیت و تاثیرگذاری معیارها(اعداد قطعی) ۱۲۲
فهرست شکل ها و نمودارها
عنوان صفحه
نمودار ۱-۱ساختار کلان تحقیق ۱۴
نمودار ۵-۱ نمودار رتبه بندی معیارهای اصلی پژوهش ۱۲۶
نمودار ۵-۲ نمودار روابط و اهمیت زیرمعیارهای( معیار ) نهادی ۱۲۷
نمودار ۵-۳ نمودار روابط و اهمیت زیرمعیارهای( معیار ) سازمانی ۱۲۹
نمودار ۵-۴ نمودار روابط و اهمیت زیرمعیارهای( معیار ) فردی ۱۳۱
نمودار ۵-۵ نمودار روابط و اهمیت زیرمعیارهای( معیار ) ملی ۱۳۳
نمودار ۵-۶ نمودار روابط و اهمیت زیرمعیارهای( معیار ) بین المللی ۱۳۴
شکل۱-۱٫ اهمیت شفاف سازی اطلاعات ۱۱
شکل ۲-۱٫ ساختار سیستم باز ۳۸
شکل ۲-۲ مراحل کلی و اساسی فرایند تصمیم گیری ۴۹
شکل ۳-۱ عملکرد عضویت یک عدد فازی ۸۳
شکل ۳-۲ اعداد فازی مثلثی برای متغیرهای کلامی ۹۰
شکل ۴-۱ درخت مسئله عوامل موثر بر شفافیت نظام اداری ایران ۱۰۰
فصل اول
کلیات پژوهش
مقدمه
هدف اساسی فصل حاضر ایجاد مفاهیمی مشترک جهت پیگیری فرآیندهای تحقیق در فصول آینده می باشد. در این فصل محقق تلاش می نماید تا با بیان دغدغه و مسئله اصلی تحقیق ساختارهای علمی و فکری منظمی را برای اجرای تحقیق فراهم آورد. تمرکز اساسی این فصل بر نشان دادن اهمیت نقش شفافیت اطلاعات و لزوم توجه به آن در ارتقاء سلامت نظام اداری ایران می باشد. همچنین باید توجه نمود در سراسر این تحقیق محقق پیگیری سوال اصلی خود را با تاکید بر بند ۱۸سیاست های کلی نظام اداری ایران مورد توجه قرار می دهد. مطالب ارائه شده در این فصل در نه بند قابل بررسی می باشند.
بیان مسئله
عوامل محیطی و استراتژیک از مهم ترین معیارهایی هستند که در مدیریت دولتی نوین تلاش می شود به آن توجه شود و مهم ترین عوامل محیطی در بخش دولتی همان مردم می باشند که علت وجودی سازمان ها هستند. باید توجه داشت مردم به عنوان عامل اساسی در وجود سازمان های دولتی بیش از پیش مورد توجه دولت ها و مسئولان اداری می باشند. در اصل، مردم همان صاحبان اصلی هستند که انجام کارهای خود را به سازمان های دولتی و دولت تفویض می کنند(آون هیوز، ۲۹۳:۱۳۹۱). این یک امرطبیعی است که شهروندان در یک نظام مردم سالار، به دلیل دارا بودن حق حاکمیت و پرداخت مالیات، خواهان شفافیت عملکردی و پاسخگویی دستگاههای اداری در قبال تصمیمات و اقدامهای خود باشند. لذا شفافیت اطلاعات و پاسخگویی دولت در قبال مردم مسئله ای است که می بایست به آن توجه ویژه ای داشت. باید توجه نمود که دستگاه های دولتی و اداری موظفند به لحاظ حقوقی و سیاسی پاسخگوی شهروندان باشند و در هر لحظه بتوان دسترسی مناسب و شفاف به عملکرد آن ها داشت. در ایران، پاسخگویی قضایی از کانال قوه قضاییه و پاسخگویی سیاسی توسط مجلس صورت میگیرد. به عبارتی دیگر از آنجا که در یک نظام مردم سالار به حقوق شهروندان اهمیت زیادی داده میشود، ضمانت اجراهای دوگانه حقوقی ـ سیاسی برای این منظور در نظر گرفته شده است( موسوی زاده، ۱۳۸۹).
چارلیک، حکمرانی را مدیریت اثربخش در مسائل عمومی، در چارچوب قوانین پذیرفته شده با هدف رشد و تقویت ارزش های جامعه به وسیله افراد و گروه ها معرفی می نماید. در این تعریف با نگاه هنجاری بر مفهوم حکمرانی، به ماهیت روابط بین حاکمان و دیگر افراد جامعه نگریسته شده است. بر اساس این تعریف شاخص هایی نظیر قانون محوری، پاسخگویی، مدیریت اثربخش، دسترسی به اطلاعات(جامعه اطلاعاتی) را می توان برای یک حکمرانی خوب معرفی نمود(قلی پور, ۱۳۸۴: ۱۱۲). تحقیق حاضر با تمرکز بر یکی از معیارهای حکمرانی خوب یعنی دسترسی اطلاعات و شفافیت آن و پاسخگویی تلاش می نماید، باتاکید بر بند ۱۸ سیاست های کلی نظام اداری این مسئله را مورد بررسی و جستجوی علمی قرار دهد:
دولت الکترونیک شیوه ای نوین برای حصول اطمینان از برخوردار بودن فرصتی یکسان برای مشارکت در تصمیم گیری و دسترسی به اطلاعات در جهت افزایش کیفیت زندگی افراد جامعه می باشد. این شکل جدید از حکومت داری، شهروندان را از مصرف کنندگان منفعل خدمات دولتی به بازیگران فعال تبدیل می کند که می توانند درباره نوع خدماتی که به آن نیاز دارند اظهار نظر کنند. ارتباط میان دولت الکترونیک و حکومت داری خوب به قدری نزدیک است که برخی صاحبنظران معتقدند، دولت الکترونیک اگر نهایتا به حکومت داری بهتر منجر نشود هرگز رسالت خود را به انجام نرسانیده است. دولت الکترونیک امکانات گسترده ای را برای عینیت یافتن آرمان های حکومت داری خوب فراهم می کند و با به کارگیری فناوری های جدید ارتباطی و اطلاعاتی به بهبود فرآیندهای ارائه خدمات در بخش عمومی، تسریع ارائه خدمات به شهروندان، پاسخگوتر شدن ماموران دولتی، شفاف شدن اطلاعات، کاهش فاصله میان مردم و دولتمردان، مشارکت اثربخش تر شهروندان و اعضای جامعه مدنی در فرایند تصمیم گیری عمومی، گسترش عدالت اجتماعی از طریق فرصت های برابر افراد برای دسترسی به اطلاعات و…کمک شایانی می کند. همچنین، حکومت ها چنانچه بخواهند در مسیر تحقق حکومت داری خوب حرکت کنند باید به ابزار نیرومندی همچون دولت الکترونیک مسلح باشند(فرهادی نژاد, ۱۳۸۵: ۲۲و ۲۵). یکی از دلایلی که موجب شکل گیری دولت الکترونیک است، تقویت شفافیت و پاسخگویی می باشد(Bonson et al, 2012: 123). شفافیت اطلاعات یکی از چالش های اصلی برای ادارات عمومی است، که در جامعه اطلاعاتی دولت ها را به شهروندان نزدیک تر می سازد و به بهبود مشروعیت دموکراتیک دولت ها منجر می شود. نظام اداری ایران در سال های اخیر تلاش نموده است در راستای شفاف سازی اطلاعات و پاسخگویی مناسب به شهروندان از توسعه مکانیزم های فناوری اطلاعات و وسایل ارتباط جمعی بهره مند شود. باید توجه نمود که شفافیت یک اصل اساسی در تصمیم گیری های عمومی به حساب می آید و می تواند مجریان جریان های سیاست عمومی را به خوبی راهنمایی کند. همچنین نقش اطلاعات شفاف به عنوان منبعی برای هماهنگی و بهبود روابط میان عناصر یک سیستم دولتی و روابط میان مردم و دولت به حساب می آید و موجبات یک حکمرانی خوب را فراهم می آورد. مارتینز[۱] (۲۰۱۱) معتقد است، اگر چه شفافیت اطلاعات موجب ارتباطات بهتر میان ادارات دولتی و شهروندان می شود اما باید توجه داشت که مسائل و محدودیت هایی نظیر مباحث اقتصادی، سیاسی و قانونی بر سر راه این مهم قرار دارد که می بایست در مسائل اجرایی به آن تمرکز ویژه ای داشت.(Martinez, 2011: 188)
مطابق منویات مقام رهبری در خصوص سیاست های کلی نظام اداری شایسته است، تمامی دستگاه های دولتی به بحث سلامت نظام اداری و ارتقاء آن توجه ویژه ای داشته باشند( سیاست های کلی نظام اداری، سایت مرکز مطالعات بهره وری و منابع انسانی، ۱۳۹۳). حکمرانی خوب و ارتباط مناسب از آرمان هایی است که ریشه در افکار مدیریت اسلامی دارد و از دیرباز مورد توجه مسئولان بوده است. ریشه اسلامی ارتباطات شفاف و موثر میان دولت و مردم را می توان در نامه حضرت امیر(ع) به مالک اشتر نخعی جستجو نمود( نهج البلاغه، نامه شماره۵۳، سایت آوینی، ۱۳۹۳). مسئله اصلی تحقیق حاضر واکاوی علمی در مسئله شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران می باشد. همانطور که در بندهای فوق بدان اشاره شد می توان انتظار داشت عوامل متعدد و چند جانبه ای در شفافیت اطلاعات دخیل باشد. حال دغدغه اصلی محقق یافتن پاسخی مناسب وعلمی برای این سوال است که با توجه به بند ۱۸ سیاست های کلی نظام اداری(شفافسازی و آگاهیبخشی نسبت به حقوق و تکالیف متقابل مردم و نظام اداری با تأکید بر دسترسی آسان و ضابطهمند مردم به اطلاعات صحیح) چه عوامل و معیارهایی بر این مسئله تاثیر گذار می باشد و کدامیک از معیارهای شناسایی شده از اهمیت بالاتری در مسائل اجرایی شفافیت اطلاعات نظام اداری کشور برخوردار است. لذا مسئله اصلی تحقیق حاضر در قالب سوال زیر مطرح و مورد پیگیری قرار خواهد گرفت:
“معیارها و زیر معیارهای موثر بر شفافیت نظام اداری ایران کدامند و این معیارها از دیدگاه خبرگان دارای چه اولویت هایی جهت اجرا می باشند؟”
اهداف پژوهش
۱-۳-۱٫ اهداف اصلی:
شناسایی معیارهای مؤثر بر شفافیت نظام اداری جمهوری اسلامی ایران؛
اولویت بندی معیارهای موثر برشفافیت نظام اداری جمهوری اسلامی ایران از دیدگاه خبرگان.
۱-۳-۲٫ اهداف فرعی:
شناسایی میزان اثرگذاری زیر معیارهای نهادی بر شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران از دیدگاه خبرگان؛
شناسایی میزان اثرگذاری زیر معیارهای سازمانی بر شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران از دیدگاه خبرگان؛
شناسایی میزان اثرگذاری زیر معیارهای فردی بر شفافیت اطلاعات نظام اداری ایران از دیدگاه خبرگان؛
cd /etc/php5/fpm/pool.d
sudo nano www.conf
خط اول را با خط دوم ویرایش کنید.
Listen=127.0.0.1:9000
Listen=/tmp/php5-fpm.sock
سرویس انجین ایکس و پی اچ پی- اف پی ام را راه اندازی مجدد کنید.
sudo service nginx restart
sudo service php5-fpm restart
نوبت به ایجاد فایل پی اچ پی رسیده است. در مسیر ریشه ی انجین ایکس فایلی ایجاد کنید.
nano /usr/share/nginx/www/index.php
محتویات زیر را درون آن قرار دهید.
<?php
phpinfo();
?>
نصب پی اچ پی مای ادمین: برای نصب این نرم افزار دستور زیر را در ترمینال وارد کنید.
sudo apt-get install phpmyadmin –y
در انتها دستورات زیر را وارد کنید.
cd /usr/share/nginx/www
sudo ln -s /usr/share/phpmyadmin
اکنون می توانید از طریق آدرس زیر وارد پی اچ پی مای ادمین شده و پایگاه داده تان را سر و سامان دهید]۲۴ [.
http://localhost/phpmyadmin
۳-۴-۳ نصب آپاچی- وارنیش
شباهت ها و البته تفاوت های زیادی بین نحوه عملکرد کش وارنیش و پروکسی معکوس انجین ایکس سر راه وب سرور آپاچی وجود دارد که اغلب سبب گیج شدن مدیران سرور های هاستینگ مبتنی بر لینوکس می گردد . شباهت وارنیش کش با انجین اکس به عنوان پروکسی معکوس ، قرار گرفتن سر راه وب سرور و دریافت کلیه درخواست ها در وهله اول است . ولی یک فرق بسیار بزرگ بین نحوه عملکر این دو وجود دارد. انجین ایکس محتوای استاتیک را هندل[۱۸۹] و کش می کند ولی کش وارنیش برای مدیریت و کش کردن محتوای داینامیک و استاتیک (کش کردن کل صفحه) طراحی و ساخته شده است. بر خلاف انجین اکس ، کش وارنیش فقط برای همین هدف یعنی کش کردن محتوای اچ تی تی پی به صورت پروکسی معکوس و همچنین بارگذاری متعادل سازی طراحی شده است و از یک زبان اسکریپتی با کدی مشابه سی و پرل به نام وی سی ال نیز پشتیبانی می کند . بنا بر این بسیار قدرتمند از انجین ایکس عمل کرده و قابلیت کنترل همه چیز را به پیکربند می دهد. نحوه کار وارنیش به عنوان یک پروکسی معکوس سر راه آپاچی به شرح زیر است.
با تغییر پورت آپاچی از ۸۰ به یک پورت غیر استاندارد مانند ۸۰۸۰ و تغییر پورت وارنش کش به پورت استاندارد ۸۰ جای آپاچی را با وارنیش عوض میکنیم . با استارت کردن سرویس ورنیش ، ترافیک ورودی اعم از داینامیک و استاتیک توسط کش وارنیش داخل حافظه یا رم سرور کش می شوند که نتیجه آن کاهش قابل ملاحظه ی بارگذاری سی پی یو در سرور و همچنین افزایش سرعت بارگذاری صفحات وب است.
شکل ۳-۷ بهبود عملکرد آپاچی به وسیله ی وارنیش
همانطور که در شکل ۳-۷ مشاهده می کنید ، شتاب دهنده اچ تی تی پی وارنیش عملکرد وب سرور آپاچی را به میزان قابل توجهی بهبود بخشیده است . کاهش زمان پاسخگویی به درخواست ها ، افزایش سرعت لود شدن صفحات ، کاهش لود سرور و امکان مدیریت کردن صد ها هزار درخواست توسط آپاچی نتیجه پیکربندی حرفه ای کش وارنیش سر راه وب سرور آپاچی است.
برای نصب همزمان آپاچی و وارنیش باید ابتدا آپاچی روی سرور نصب شود و سپس وارنیش را در مقابل آپاچی نصب کنیم. در حقیقت آپاچی به عنوان سرور پشتی[۱۹۰] و وارنیش به عنوان سرور جلویی[۱۹۱] نصب می شود. به همین خاطر پورت اصلی یعنی ۸۰ را به وارنیش اختصاص می دهیم و پورت دیگری را برای آپاچی درنظر می گیریم. برای نصب آپاچی نیز مانند توضیحات داده شده در مورد نصب آن در بخش قبل عمل کنید و آپاچی و ملزومات آن را کامل نصب بفرمایید.
پس از نصب آپاچی ابتدا اقدام به نصب وارنیش کنید.
curl http://repo.varnish-cache.org/debian/GPG-key.txt | sudo apt-key add -
echo “deb http://repo.varnish-cache.org/ubuntu/ lucid varnish-3.0″ | sudo tee -a /etc/apt/sources.list
sudo apt-get update
sudo apt-get install varnish
سپس آپاچی را به عنوان سرور پشتی تنظیم کنید.
sudo nano /etc/varnish/default.vcl
backend default {
.host = “127.0.0.1″;
.port = “8080″;
}
این تکه کد پورت ۸۰۸۰ را به عنوان پورت پشتی تنظیم می کند. پورتی که ما به آپاچی اختصاص داده ایم.
اکنون می خواهیم پورت آپاچی را از ۸۰ به ۸۰۸۰ تغییر دهیم.
sudo nano /etc/apache2/ports.conf
محتویات این فایل را اینگونه تغییر دهید.
NameVirtualHost *:80
و همچنین سرمایه روانشناختی مجموعه ای از صفات و توانمندیهای مثبت افراد و سازمانها است، که می تواند مانند یک منبع قوی در رشد و ارتقاء فرد و سازمان نقش داشته باشد. امیدواری، خوشبینی، خودکارآمدی و استقامت (تابآوری یا انعطافپذیری) مؤلفه های سرمایه روانشناختی هستند.
مرور تحقیقات انجام گرفته نشان می دهند که همبستگی مثبت و معناداری بین دو متغیر رهبری اصیل و سرمایه های روانشناختی وجود دارد و رهبری اصیل قابلیت های سرمایه های روانشناختی را تحت تأثیرقرار می دهد (میرمحمدی، رحیمیان، ۱۳۹۳). و همچنین شلایر[۱۶] (۲۰۱۴)، کوگینز، رندی پون[۱۷] (۲۰۱۲) و رینولدز[۱۸] (۲۰۱۰) با بهره گرفتن از رگرسیون چند متغیره نشان دادند که بین رهبری اصیل و سرمایه های روان شناختی رابطه معناداری وجود دارد.
در تبیین ارتباط بین رهبری اصیل و سرمایه های روانشناختی همان طور که بیان شد، رهبری با ایجاد فضای سالم روانی می تواند انگیزه و اشتیاق را در معلمان افزایش دهد. پس بین رهبری اصیل و سرمایه های روانشناختی ارتباط مثبت و معنی داری وجود دارد (میرمحمدی، رحیمیان، ونیک پی، ۱۳۹۳)، شلایر(۲۰۱۴)،کوگینز، رندی پون (۲۰۱۲)، کارول عبدالله[۱۹] (۲۰۰۹) از یک سو و از سوی دیگر سرمایه های روانشناختی و اشتیاق شغلی با هم رابطه دارند، به طوری که از اشتیاق شغلی به عنوان یکی از مفاهیم روانشناسی مثبت گـرا در حیطه شغل نام برده می شود و در واقع به عنـوان برجسته ترین مفهوم مثبت سازمانی، مطرح است. تحقیقات نشان می دهند که بین مؤلفه های سرمایه های روانشناختی و اشتیاق شغلی رابطه معنا داری وجود دارد (مقیمی مفرد، ۱۳۹۳؛ نجاری و همکاران، هاشمی شیخ شبانی و همکاران، شهبازی، دیانتی نسب، علی پور و همکاران، ۱۳۹۲؛ هربرت، لوک[۲۰]،۲۰۱۱؛ هاستینگ[۲۱]،۲۰۱۰؛ آوی و همکاران، ۲۰۰۶). با توجه به موارد فوق، مسأله ما بررسی نقش واسطه ای سرمایه های روانشناختی در میان رهبری اصیل و اشتیاق شغلی معلمان تربیت بدنی می باشد.
برای این منظور مدلی را که از پیشینه نظری و پژوهشهای قبلی مشتق میشود به عنوان مدل درونداد (شکل۱-۱) انتخاب و با بهره گرفتن از روش تحلیل مسیر[۲۲] مورد بررسی قرار می گیرد. ضمنا علاوه برآزمون مدل در میان جامعه آماری اثرات مستقیم، غیرمستقیم و کل هریک از متغیرها مورد بررسی قرار می گیرد.
شکل ۱-۱- نمودار مسیر مدل درونداد پژوهش
۱-۳- اهمیت و ضرورت پژوهش
اهمیت نظری پژوهش: مرور ادبیات نظری نشان میدهد که تاکنون پژوهشی که رابطه بین متغیرهای اشتیاق شغلی و رهبری اصیل و سرمایه روانشناختی در قالب مدل علی به ویژه در مورد دبیران تربیت بدنی، در داخل و خارج کشور را نشان بدهد، وجود ندارد. در خصوص ضرورت و اهمیت پرداختن به سازه اشتیاق شغلی باید گفت که بر اساس تحقیقات انجام شده اشتیاق شغلی معلمان از جمله مهم ترین ابزار برای انجام کاری مطلوب تر و صحیح تر می باشد. هرچقدر این اشتیاق شغلی در معلمان افزایش یابد باعث بهتر شدن روند شغلی آن ها و به تبع آن پرورش شاگردانی مستعدتر در رشته تحصیلی شان می شود (کریستین و همکاران،۲۰۱۱ ، کان، ۱۹۹۰، شوفلی و همکاران، ۲۰۱۱، فیلیپس، ۲۰۰۹). از این رو پرداختن به این متغیر و بررسی آن از طریق متغیرهای رهبری اصیل و سرمایه های روانشناختی بسیار با اهمیت است.
درخصوص ضرورت و اهمیت پرداختن به رهبری اصیل و سرمایه های روانشناختی باید به این نکته توجه داشته باشیم که رهبران با فراهم کردن فضای روحی و انگیزشی باعث به وجودآمدن محیطی مناسب برای افزایش نشاط معلمان در کار می شوند، پس بنابراین در این جا نقش مؤلفه های سرمایه روانشناختی (خودکارآمدی، امیدواری، تاب آوری و خوش بینی) مشخص می شود. که رهبر با به کارگیری این مشخصه ها می تواند فضایی شاد و سر زنده را برای معلمان فراهم کند (شلایر،۲۰۱۴، کوگینز،۲۰۱۲). از این رو پرداختن به این متغیرها بسیار با اهمیت است.
لذا پژوهش حاضر بر آن است که در چارچوب یک مدل علی به تبیین نقش اشتیاق شغلی معلمان به ویژه معلمان تربیت بدنی در رابطه با دو متغیر رهبری اصیل و سرمایه های روانشناختی بپردازد. طبیعی است که انجام چنین مطالعه ای ضمن کمک به روشن تر شدن روابط میان متغیرها، با افزودن به دانش موجود در زمینه متغیرهای مورد نظر می تواند رهیافت های مفیدی را در اختیار برنامه ریزان و مسئولان و دست اندر کاران آموزش و پرورش قرار دهد.
اهمیت کاربردی پژوهش: با توجه به آشکار شدن اهمیت اشتیاق شغلی در سالهای اخیر، شناسایی و بررسی عوامل و متغیرهای موثر بر آن حائز اهمیت فراوانی است. در همین راستا پژوهش حاضر بر آن است تا با بررسی دو متغیر بسیار مهم و تاثیرگذار یعنی رهبری اصیل و سرمایه های روانشناختی برخی مؤلفه های تاثیرگذار بر اشتیاق شغلی را شناسایی کرده و زمینه را برای ارتقاء عملکرد شغلی معلمان فراهم آورد. اشــتیاق معلمان به طور جدایی ناپذیری با اقدامات رهبران مرتبط اســت. اشتیاق شغلی معلم نتیجه ویژگی های شــخصی مثل دانش، مهارت هــا، توانایی ها، خلق و خو، نگرش و شــخصیت؛ محتوای ســازمانی شامل رهبری، تنظیم محیط فیزیکی و اجتماعی و شــیوه های منابع انســانی است که مســتقیما بر فرد، فرایند و محتوای اجزای عملکرد شــغلی تاثیر می گذارد (مارکوس[۲۳]، ۲۰۱۰ ). این اعتقاد به عنوان یک پشتوانه تجربی و عملی در بافت آموزشی به کارمی رود. نتایج این پژوهش می تواند به عنوان مبنای برنامهریزی دقیقی برای موضوعات اجتماعی دبیران تربیتبدنی قرار گیرد و همچنین وضعیت موجود در سه متغیر مورد مطالعه در جامعه احصاء میگردد که می تواند به عنوان نقشه راه اداره کل آموزش وپرورش شیراز قرارگیرد. خروجی های این پژوهش میتواند به عنوان راهبردهای برنامهریزی در جامعه آماری مورد مطالعه قرار گیرد.
۱-۴- هدفهای پژوهش
هدف اصلی:
ارائه مدل پیشبینی اشتیاق شغلی با توجه به رهبری اصیل و سرمایههای روانشناختی در میان دبیران تربیتبدنی شیراز میباشد.
اهداف فرعی:
۱٫ تعیین اثرات مستقیم ادراک از رهبری اصیل(خودآگاهی، اخلاق مداری، پردازش متوازن، شفافیت رابطه ای) بر سرمایههای روانشناختی (تابآوری، امیدواری، خودکارآمدی، خوشبینی).
۲٫ تعیین اثرات مستقیم سرمایههای روانشناختی (تابآوری، امیدواری، خودکارآمدی، خوشبینی) بر اشتیاق شغلی.
۳٫ بررسی اثرات غیرمستقیم ادراک از رهبری اصیل(خودآگاهی، اخلاق مداری، پردازش متوازن، شفافیت رابطه ای) بر اشتیاق شغلی از طریق سرمایههای روانشناختی (تابآوری، امیدواری، خودکارآمدی، خوشبینی)
۱-۵- فرضیهها
۱٫ خودآگاهی برمؤلفه های سرمایه روانشناختی (خودکارآمدی، امیدواری، تابآوری، خوشبینی) دارای اثرمستقیم مثبت است.
۲٫ اخلاقمداری بر مؤلفههای سرمایه روانشناختی (خودکارآمدی، امیدواری، تابآوری، خوشبینی) دارای اثر مستقیم مثبت است.
۳٫ پردازش متوازن بر مؤلفههای سرمایه روانشناختی (خودکارآمدی، امیدواری، تابآوری، خوشبینی) دارای اثر مستقیم مثبت است.
۴٫ شفافیت رابطهای بر مؤلفههای سرمایه روانشناختی (خودکارآمدی، امیدواری، تابآوری، خوشبینی) دارای اثر مستقیم مثبت است.
۵٫ خودکارآمدی بر اشتیاق شغلی اثر مستقیم مثبت دارد.
۶٫ امیدواری بر اشتیاق شغلی اثر مستقیم مثبت دارد.
۷٫ تا ب آوری بر اشتیاق شغلی اثر مستقیم مثبت دارد.
۸٫ خوشبینی بر اشتیاق شغلی اثر مستقیم مثبت دارد.
۹٫ خودآگاهی از طریق مؤلفههای سرمایههای روانشناختی (خودکارآمدی، امیدواری، تابآوری، خوشبینی) بر اشتیاق شغلی اثر غیرمستقیم مثبت دارد.
۱۰٫ اخلاقمداری از طریق مؤلفههای سرمایههای روانشناختی (خودکارآمدی، امیدواری، تابآوری، خوشبینی) بر اشتیاق شغلی اثر غیرمستقیم مثبت دارد.
۱۱٫ شفافیت رابطهای از طریق مؤلفههای سرمایههای روانشناختی (خودکارآمدی، امیدواری، تابآوری، خوشبینی) بر اشتیاق شغلی اثر غیرمستقیم مثبت دارد.
۱۲٫ پردازش متوازن از طریق مؤلفههای سرمایههای روانشناختی (خودکارآمدی، امیدواری، تابآوری، خوشبینی) بر اشتیاق شغلی اثر غیرمستقیم مثبت دارد.
۱-۶- تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها
اشتیاق شغلی
تعریف مفهومی: سکاوفیلی و همکاران[۲۴]، (۲۰۰۷) اشتیاق شغلی را به میزان انرژی، دلبستگی به شغل و اثربخشی حرفهای اشاره دارد. اشتیاق را یک تفکر مثبت و واقعی دانسته که به وسیله قدرت، فداکاری و جذابیت توصیف میشود. اشتیاق شغلی دارای سه حیطه است که عبارتند از:
-
- جذب: به میزان تمرکز و غرق شدن فرد در کارش اشاره دارد که این امر کناره گیری از شغل را برای فرد دشوار میسازد.
-
- نیرومندی: در این بعد، فرد تلاش فراوانی در انجام کارش، مبذول میدارد و بر موقعیتهای دشوار، پافشاری میکند. همچنین بعد نیرومندی بیان میکند کارکنانی که از نیرومندی بیشتری برخور دارند، بیشتر توسط کارشان برانگیخته میشوند و هنگامی که با مشکلی مواجه میشوند و یا جرو بحث کاری وجود دارد، مقاومت بیشتری از خود نشان میدهند، به بعد نیرومندی، به عنوان یک مفهوم انگیزشی توجه شده است (فلیپس، ۲۰۰۹).
-
- وقف خود: این بعد به صورت با درگیری شدید روانی فرد با کار خود، مشخص میشود که ترکیبی از احساس معنیداری، اشتیاق و چالش میباشد. این بعد به شکل سنتی با مفهوم دلبستگی شغلی نکات مشترک زیادی دارد.
تعریف عملیاتی: اشتیاق شغلی نمرهای است که آزمودنی از طریق پاسخ به پرسشنامه اشتیاق شغلی شوفلی(۲۰۰۳)، کسب می کنند.
رهبری اصیل
تعریف مفهومی: رهبران اصیل کسانی هستند که با برخورداری از ویژگیهای فوق ناخودآگاه منشأ اثرگذاری بر دیگران میشوند. هرچند اگر خودآگاهانه برای تقویت اثر خود بر دیگران تلاش مضاعف کنند، ممکن است تحولاتی در محیط پیرامونی خود ایجاد کنند. دیگران به آنها اعتماد میکنند و نگرانیها و ابهامات خود را با حضور آنها به آرامش و اطمینان تبدیل میکنند (علوی،۱۳۹۳).
رهبری اصیل شامل چهار مؤلفه میباشد: خودآگاهی، اخلاق مداری، پردازش متوازن، شفافیت رابطهای.
-
- خودآگاهی: این مؤلفه به عنوان آگاهی یا اعتماد به شخصیت، ارزشها، انگیزه ها، احساسات و ادراکات شخصی تعریف میشود.
-
- اخلاق مداری: بیان کننده یک فرایند خودکنترلی است که به موجب آن رهبران، ارزش هایشان را با اهداف و فعالیتهایشان تطبیق می دهند.
-
- پردازش متوازن: میزانی است که در آن رهبر، اطلاعات را قبل از تصمیم گیری تحلیل می کند و خواستار دیدگاه هایی ازسوی پیروان است که موضع گیری های او را مورد چالش قرار میدهد.
-
- شفافیت رابطه ای: میزانی است که رهبر اصالت خود را به دیگران نشان می دهد، اطلاعات را با دیگران تسهیم می کند و افکار و احساسات واقعی خود را ابراز می کند.
تعریف عملیاتی: رهبری اصیل نمرهای است که آزمودنی در پاسخ به پرسشنامه رهبری اصیل، پرسشنامه استاندارد آوولیو، گاردنرو والیوم[۲۵] (۲۰۰۶) توسط پایگاه پارس مدیر، ساخته شده است، کسب کرده است.
سرمایه روانشناختی